حمله اسرائیل به تهران، چهارشنبه چهارم مارس ۲۰۲۶ (۱۳ اسفند ۱۴۰۴). عکس از صادق نیکوگستر
زهرا باقریشاد
دوشنبه ۲۵ اسفند ۱۴۰۴
جنگ فقط در میدان نبرد رخ نمیدهد؛ پیامدهای آن زندگی گروههای آسیبپذیر را بیش از دیگران دگرگون میکند. نسیم مقرب، فعال حوزهٔ زنان، میگوید زنان بیثباتکار، زنان مهاجر، و زنان دارای معلولیت از جمله گروههاییاند که در شرایط جنگی با فشارهای اقتصادی، اجتماعی، و امنیتی بیشتری روبهرو میشوند. به گفتهٔ او، بسیاری از این آسیبها پیامدهایی بلندمدت دارد و حتی پس از پایان جنگ نیز باقی خواهد ماند.
جنگ فقط در خطوط مقدم یا در محل اصابت موشکها رخ نمیدهد پیامدهای جنگ در لایههای مختلف زندگی اجتماعی گسترش پیدا میکند و گروههایی را که پیشاپیش در موقعیتهای آسیبپذیر قرار داشتهاند بیش از دیگران تحت فشار میگذارد. کودکان، سالمندان، بیماران، افراد دارای معلولیت، و زنان از جمله کسانیاند که در شرایط جنگی بار سنگینتری را تحمل میکنند که تنها به لحظهٔ حمله محدود نمیماند و میتواند در ماهها و سالهای پس از آن نیز ادامه پیدا کند.
در روزهای اخیر گزارشهایی از آسیب دیدن زیرساختهای درمانی و مراکز مرتبط با بیماران و افراد دارای معلولیت منتشر شده است. از جمله خبرهایی دربارهٔ تخریب انبار داروهای بیماران خاص و آسیب دیدن مرکز دیالیز فردیس در جریان حملههای نظامی. مدیرکل بهزیستی استان البرز نیز اعلام کرده است که مرکز نگهداری معلولان ذهنی فردیس در این حملهها آسیب دیده است، مرکزی که به ۸۰ کودک و نوجوان دارای معلولیت ذهنی زیر ۱۴ سال خدمات ارائه میدهد. سراغ نسیم مقرب، فعال حوزهٔ زنان و تاریخپژوه، رفتیم و این موضوعها را با او در میان گذاشتیم.
نسیم مقرب در گفتوگو با زمانه میگوید آثار مخرب جنگ بر کسی پوشیده نیست، اما آنچه در شرایط کنونی کار را دشوارتر کرده است نبود دسترسی به روایتهای دقیق و جزئی از درون ایران است، وضعیتی که با قطع اینترنت تشدید شده است. او با اشاره به تجربهٔ ایران و نیز تجربهٔ کشورهای دیگر منطقه و «جنوب جهانی» تأکید میکند که جنگ معمولاً شکافهای اجتماعی را عمیقتر میکند و بهویژه برای گروههای آسیبپذیر آسیبهایی با پیامدهای طولانیمدت بر جا میگذارد که بهسادگی قابل جبران نیستند.
به گفتهٔ او، زنان یکی از نخستین گروههاییاند که در چنین شرایطی متحمل فشار مضاعف میشوند، بهویژه زنانی که پیش از جنگ نیز در وضعیت کاری بیثبات قرار داشتهاند. مقرب توضیح میدهد که این فشار تنها اقتصادی نیست، بلکه همزمان امنیت شغلی و روانی زنان را نیز تهدید میکند. او بهطور خاص به زنانی اشاره میکند که از طریق کسبوکارهای اینترنتی امرار معاش میکردند و میگوید در وضع فعلی بسیاری از این فعالیتها متوقف شده و پیامدهای گستردهای برای معیشت آنان داشته است.
مقرب یادآوری میکند که این بحران درست در آستانهٔ نوروز رخ داده است، زمانی که معمولاً برای بسیاری از زنان، بهویژه کسانی که دستفروشی میکنند یا کسبوکارهای خُرد دارند، یکی از دورههای مهم درآمدزایی است. به گفتهٔ او، اکنون بسیاری از این زنان هیچ منبع درآمدی ندارند و این مسئله فقط به آنان محدود نمیشود، بلکه کسانی را که در موقعیت بیثباتکاری قرار دارند یا اساساً شغلی ندارند نیز در بر میگیرد. او هشدار میدهد که در چنین وضعی، دستیابی به شغل نیز از گذشته دشوارتر خواهد شد.
او در ادامه از زنان دارای معلولیت بهعنوان یکی دیگر از گروههایی نام میبرد که در شرایط جنگی با دشواریهای چندلایه روبهرو میشوند. به گفتهٔ مقرب، تجربهٔ همین روزهای جنگ نشان داده است که بحران چگونه میتواند امکان دسترسی این زنان به اطلاعات، امنیت، و استقلال را محدود کند. او به نمونههایی اشاره میکند که در آن فعالان حقوق افراد دارای معلولیت پرسیدهاند فرد ناشنوا در شرایط جنگی چگونه باید از اخبار و هشدارها مطلع شود. همچنین از زنی دارای معلولیت یاد میکند که پس از سالها تلاش برای رسیدن به استقلال فردی، اکنون احساس میکند این رؤیا از دسترس او دور شده است.
مقرب همچنین زنان مهاجر را از دیگر گروههای در معرض خطر میداند، زنانی که پیش از این نیز با فقر، استثمار، انکار اجتماعی، و تبعیض مواجه بودهاند و اکنون جنگ وضع آنان را وخیمتر کرده است. او میگوید زنانی که در نتیجهٔ جنگ ناچار به جابهجایی یا بیجاشدگی میشوند نیز در معرض آسیبهای متعددی قرار دارند، از جمله افزایش خطر خشونت مبتنی بر جنسیت.
به گفتهٔ او، جنگ همواره از جمله بحرانهایی است که خشونت علیه زنان را تشدید میکند، از خشونت خانگی و زنکُشی گرفته تا افزایش خطر آزار جنسی در محیط عمومی. مقرب تأکید میکند که این مسئله نتیجهٔ مستقیم بیثباتیای است که جنگ در زندگی روزمره ایجاد میکند و نباید آثار جنگ را فقط به صحنههای انفجار یا حملههای مستقیم در پایتخت و شهرهای بزرگ فروکاست.
او در پایان میگوید برای فهم آسیبهای جنگ باید به پیامدهای ساختاری آن نیز توجه کرد. از نظر او، فقر یکی از جدّیترین پیامدهای جنگ است و زنانی که پیشاپیش در موقعیتهای شکننده زندگی میکردهاند در نتیجهٔ این بحران با شرایطی بهمراتب دشوارتر روبهرو خواهند شد که حتی پس از پایان بمبارانها و آغاز بازسازی نیز ادامه خواهد داشت.
فایل صوتی گفتوگو با نسیم مقرب را در لینک زیر بشنوید:
از رادیو زمانه