دکتر فاتح بیرول (سمت راست)، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، بیانیهٔ این آژانس دربارهٔ وضع بازارهای جهانی انرژی را ارائه میدهد.
پنجشنبه ۲۱ اسفند ۱۴۰۴
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: به گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، ۳۲ کشور عضو این آژانس روز چهارشنبه ۲۰ اسفند به اتفاق آرا توافق کردند که ۴۰۰میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراریشان را برای مقابله با اختلالهای بازارهای نفت ناشی از جنگ در غرب آسیا وارد بازار کنند. این بزرگترین رهاسازی ذخایر نفتی در بازار در تاریخ بیش از نیم قرن این نهاد انرژی بینالمللی است.
آژانس بینالمللی انرژی یک نهاد بیندولتی مستقل مستقر در پاریس است که در سال ۱۹۷۴ تأسیس شد. آمریکا، بریتانیا، ترکیه، سوئیس، سوئد، اسپانیا، نروژ، هلند، لوکزامبورگ، ژاپن، ایتالیا، جمهوری ایرلند، آلمان، دانمارک، کانادا، بلژیک، و اتریش اعضای بنیادگذار این نهاد در نوامبر ۱۹۷۴ بودند.
هدف اصلی این نهاد، که اعضای آن بهطور عمده اقتصادهای پیشرفتاند، ارائهٔ تحلیل، داده، و توصیههای سیاستگذاری دربارهٔ انرژی در جهان است. این نهاد امروزه یکی از مهمترین مراجع جهانی در حوزهٔ امنیت انرژی، گذار انرژی، و سیاستگذاری انرژی است. آژانس بینالمللی انرژی اساساً نمایندهٔ کشورهای مصرفکنندهٔ انرژی است، برخلاف اوپک که نمایندهٔ تولیدکنندگان نفت است.
تشکیل این نهاد ارتباط مستقیم با بحران نفتی سال ۱۹۷۳ و افزایش جهشی قیمت نفت اوپک و در واقع واکنشی به بحران نفتی ۱۹۷۳-۱۹۷۴ (۱۳۵۲-۱۳۵۳) بود.
تصمیم به اقدام جمعی اضطراری اخیر آژانس برای ریختن ۴۰۰میلیون بشکه از ذخایر نفتی به بازار در نشست فوقالعادهٔ دولتهای عضو در روز چهارشنبه ۲۰ اسفند گرفته شد. هدف از آن نشست ارزیابی اوضاع بازار را در بحبوحهٔ جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و گسترش آن به کشورهای پیرامون ایران و گزینههای مقابله با اختلال در عرضهٔ انرژی بود.
فاتح بیرول، اقتصاددان و کارشناس انرژی اهل ترکیه و مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، گفت: «چالشهای بازار نفت که اکنون با آنها روبهروییم بیسابقه است، بنابراین بسیار خوشحالم که کشورهای عضو در یک اقدام جمعی اضطراری و بیسابقه به این وضع واکنش نشان دادهاند.» او افزود: «بازارهای نفت جهانیاند. بنابراین واکنش به اختلالهای عمده نیز باید جهانی باشد. تأمین امنیت انرژی از وظایف این نهاد است و خوشحالم که اعضای آژانس همبستگی محکم خودشان را در این اقدام قاطع مشترک نشان میدهند.»
ذخایر اضطراری توافقشده در بازهٔ زمانی متناسب با شرایط ملی هر کشور عضو در دسترس بازار قرار خواهند گرفت. برخی کشورها اقدامهای اضطراری دیگری نیز خواهند کرد.
ذخایر اضطراری اعضای آژانس بیش از ۱٫۲میلیارد بشکه است و ۶۰۰میلیون بشکهٔ دیگر از ذخایر صنعتی نیز تحت تعهد دولتی نگهداری میشود. این ششمین بار در تاریخ آژانس بینالمللی انرژی است که وارد کردن هماهنگ ذخایر به بازار صورت میگیرد. . اقدامات جمعی قبلی در سالهای ۱۹۹۱، ۲۰۰۵، ۲۰۱۱ و دو بار در سال ۲۰۲۲ بود.
درگیری در غرب آسیا که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) آغاز شد جریان عبور نفت از تنگهٔ هرمز را مختل کرده است، بهطوری که حجم صادرات نفت خام و فراوردههای پالایششده در حال حاضر کمتر از ۱۰٪ میزان پیش از درگیری است. به همین علت، تولیدکنندگان سراسر منطقه مجبور به تعطیل کردن یا کاهش دادن چشمگیر تولید شدهاند.
در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط روزانه ۲۰میلیون بشکه نفت خام و فراوردههای نفتی از تنگهٔ هرمز عبور کرد که حدود ۲۵٪ از کل تجارت نفت دریایی جهان است. گزینههای حملونقل نفت برای دور زدن تنگهٔ هرمز نیز بسیار محدود است.
دبیرخانهٔ آژانس بینالمللی انرژی (IEA) جزئیات بیشتری دربارهٔ نحوهٔ اجرای این اقدام جمعی در زمان مناسب ارائه خواهد داد. همچنین، این نهاد بینالمللی به نظارت دقیق بر بازارهای جهانی نفت و گاز ادامه خواهد داد و در صورت نیاز، توصیههایی به دولتهای عضو خواهد کرد.