ریاست نشست روز دوشنبه ۱۱ اسفند شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد کودکان را ملانیا ترامپ، همسر دونالد ترامپ، به عهده داشت. عکس از UN
دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴
فریبرز شایگان* – اندیشهٔ نو: تنشی آرام اما سنگین بر فضای تالار شورای امنیت سایه انداخته بود، از آن دست تنشهایی که وقتی در هوا مینشیند که جهان بیرون در آتش بحران میسوزد و حاضران در اتاق میدانند نمیتوانند از آن چشم بپوشند. در مرکز میز نعلاسبی ملانیا ترامپ نشسته بود، برای نخستین بار در جایگاه ریاست نشست شورای امنیت. آمریکا این ماه ریاست دورهیی شورای امنیت را به عهده دارد. و این لحظهای نمادین با موضوعی بهمراتب نگرانکنندهتر همراه شده بود: سرنوشت کودکانی که در چرخدندههای ماشین جنگ گرفتار شدهاند. دستور جلسهٔ رسمی این نشست «کودکان، فناوری و آموزش در درگیریها» بود.
اتاقی بحرانزده
نشست در حالی برگزار میشد که خشونت و کشتار در خاورمیانه رو به اوج است: تصاویری از مدرسههای ویرانشده، خانوادههای آواره، و کودکانی که در میان آوار بهدنبال امنیت میدویدند. ویرانی مدرسهای در میناب و کشته شدن دستکم ۱۶۵ دانشآموز دختر بر این نشست سایه انداخته بود. و این بخشی از زندگی روزمره در برخی از نقاط جهان شده است. نمایندگان کشورها با بار این بحرانها وارد این نشست شدند. اما همچنین با این آگاهی که این نشست قرار است توجهها را از هیاهوی سیاست بهسوی انسانهایی برگرداند که معمولاً صدایی در چنین اتاقهایی ندارند: کودکان.
کمی قبل از آغاز نشست، نمایندهٔ ایران گفته بود که موافقت آمریکا با برگزاری نشستی در مورد حمایت از کودکان همزمان با حملههای هوایی به شهرهای ایران «بسیار شرمآور و ریاکارانه» است.
هزینهٔ انسانی پشت آمارها
سخنرانان، از روسیه و بحرین و سومالی و بریتانیا گرفته تا لیبریا و پاناما و دانمارک و فرانسه و کنگو، یکی پس از دیگری بر یک حقیقت مشترک تأکید کردند: کودکان نهفقط قربانیان جنگ، بلکه آسیبپذیرترین و و همیشگیترین قربانیان جنگاند. سخنرانان از کلاسهای درسی که به تلی از خاک تبدیل شدهاند، از خانوادههایی که از هم پاشیدهاند، و از زخمهای روانی که سالها پس از پایان جنگ باقی میمانند سخن گفتند. برخی با روایتهای شخصی- کودکی که از زیر آتش موشکها گریخته، کودکی که در اردوگاه پناهندگان درس میخواند، کودکی که در پناهگاههای زیرزمینی بهدنبال نور میگردد- کوشیدند یادآوری کنند که پشت هر عدد و آمار یک زندگی ناتمام وجود دارد.
نمایندهٔ بحرین به حملههای مداوم ایران به کشورش و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس اشاره کرد که منجر به «خسارتهای مادّی و روانی قابل توجهی میشود که امنیت و ایمنی ساکنان و شهروندان را تهدید میکند» و باعث تعطیلی مدرسهها بهعنوان اقدامی موقت و پیشگیرانه برای محافظت از کودکان شده است.
فناوری؛ تهدیدی تازه و فرصتی حیاتی
بحث به عرصهٔ دیجیتال کشیده شد، جایی که کودکان با خطراتی روبهرو هستند که نسلهای پیشین حتی تصورش را هم نمیکردند. نمایندگان دربارهٔ جذب کردن آنلاین کودکان از جانب گروههای مسلح، سوءاستفادههای دیجیتال، و محتوای زیانباری که بیهیچ مانعی وارد مناطق جنگی میشود هشدار دادند. اما در کنار این تهدیدها، از ظرفیت فناوری نیز گفتند: ابزارهای آموزش از راه دور، سامانههای دیجیتال پایش نقض حقوق کودکان، و شبکههایی که میتوانند کودکان محروم را به حمایتهای ضروری و مورد نیاز وصل کنند.
مطالبهای برای پاسخگویی
ناامیدی از تکرار نقضهای جدّی حقوق کودکان در سخنان بسیاری از نمایندگان موج میزد. شش نقض فاحش- کشتار و معلولسازی، جذب کردن کودکان و سوءاستفاده از آنها، خشونت جنسی، آدمربایی، حمله به مدرسهها و بیمارستانها، و جلوگیری از دسترسی بشردوستانه به آسیبدیدگان– سالهاست که در گزارشها تکرار میشود، بیآنکه سازوکارهای بازدارنده به اندازهٔ کافی کارآمد باشند. درخواستها برای سازوکارهای مؤثرتر، تحریمهای هدفمند، و تقویت مأموریتهای حفاظت از کودکان در عملیات صلحبانان بارها تکرار شد.
خاورمیانه؛ سایهای که بر این نشست افتاده بود
اگرچه دستور جلسه جهانی بود، اما بحرانهای خاورمیانه- از غزه و سوریه تا یمن و ایران- چون ابری سنگین بر فراز بحثها حضور داشت. اشارهها به رنج کودکان این مناطق نه از سر جدل سیاسی، بلکه نمونههایی زنده از شکست جامعهٔ جهانی در حفاظت از کودکان بود. فوریت نشست از همین واقعیتها میآمد، نه از اصول انتزاعی.
نشستی که جهان را وادار کرد دقیقتر نگاه کند
در پایان این نشست خطوط اصلی بحثها در یک پیام مشترک جمع شد: کودکانِ گرفتار در جنگ نمیتوانند منتظر بمانند تا سیاست تغییر کند. امنیت، آموزش، و آیندهٔ آنها نیازمند اقدام فوری است، پیش از آنکه مدرسهای دیگر ویران شود یا کودکی دیگر در مه جنگ ناپدید گردد.
این نشست بحرانهای بیرون از دیوارهای سازمان ملل متحد را حل نکرد. اما کاری کرد که شاید ماندگارتر باشد: شورای امنیت- و جهانی را که نظارهگر آن است- واداشت که هزینهٔ سکوت و بیعملی را از دریچهٔ چشم کوچکترین و آسیبیپذیرترین قربانیان ببیند.
* با استفاده از گزارش خبری سازمان ملل متحد