اولگا میکوتینا در مسابقهٔ اسکیت آزاد، فوریه ۲۰۲۶. عکس از X/ @dailyrecordspts
پنجشنبه ۳۰ بهمن ۱۴۰۴
نگرانیهای زیستمحیطی، اعتراضها، و مسائل اجتماعی جلوهٔ دیگری از بازیهای زمستانی میلان-کورتینا ۲۰۲۶ در ایتالیا است.
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: بازیهای المپیک زمستانی ۲۰۲۶ در ایتالیا روز ۲۲ فوریه (۳ اسفند) با روایتی تروتمیز و صیقلخورده از پایداری و برتری ورزشی به پایان میرسد.
با این حال، در پشت همهٔ اینها داستانی از توسعهٔ سودمحور، آسیبهای زیستمحیطی، و مقاومت اجتماعی رو به رشد نهفته است که آن تصویر رسمی بازیهای زمستانی ۲۰۲۶ میلان-کورتینا را زیر علامت سؤال میبرد.
این بازیها بار دیگر نشان میدهد که در رویدادهای بزرگی از این نوع، منافع خصوصی اغلب بر منافع جوامع محلی و زیستبومهای شکننده ترجیح و اولویت داده میشود.
به نوشتهٔ The Cradle در یادداشت بالا، «برگزاری المپیک باعث وقوع اعتراضهای گستردهای در میلان بهدلیل شرکت اسرائیل شد. اعتراضها در روزهای آغازین بازیهای المپیک زمستانی ۲۰۲۶ میلان را فرا گرفت و هزاران نفر علیه شرکت اسرائیل بسیج شدند. همچنین، تظاهراتی در اعتراض به تأثیرات زیستمحیطی این بازیها، افزایش هزینههای زندگی، هزینههای دولتی، و حضور مأموران مهاجرت (ICE) آمریکا صورت گرفت.
تظاهرات پس از سرکوب پلیس شدت گرفت، زیرا پس از پرتاب وسایل آتشبازی، بمبهای دودزا، و ترقهها، مأموران پلیس در نزدیکی دهکدهٔ المپیک از زور علیه معترضان استفاده کردند. اختلال در راهآهن نیز اکنون در دست بررسی مقامات است.
سازماندهندگان اعتراضها میگویند این ناآرامیها بازتاب خشم گستردهٔ عمومی از سیاستهای تحمیلی دولت و سرکوب است. جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا و متحد سرسخت اسرائیل، معترضان را «دشمنان ایتالیا» خواند، زیرا دولتش با عجله فرمانی امنیتی برای گسترش اختیارات پلیس تصویب کرد که انتقادهای بیشتر گروههای مدافع آزادی مدنی و جنبشهای اعتراضی را در پی داشت.»
یک سَروَری سرد: از رویدادی تجملی تا ماشین نولیبرال
تاریخچهٔ بازیهای المپیک زمستانی همچنین تاریخچهای از تمایز و محرومیت و نیز تمرکز ثروت است. وقتی شامونی (Chamonix، شهری در منطقهٔ کوههای آلپ در فرانسه) میزبان نخستین بازیهای زمستانی در سال ۱۹۲۴ شد، گردهماییای کوچک از قشری ممتاز بود که از طرفِ و برای قدرتهای استعماری شمال جهانی طراحی شده بود و بسیار دور از بقیهٔ جهان بود.
اگرچه المپیک تابستانی روایت مشارکت «جهانی» را ترویج میکرد، المپیک زمستانی همچنان رویدادی تجملی بود که به داشتن وسایل و تجهیزات گرانقیمت و دسترسی به نواحی کوهستانی فراتر از دسترس بیشتر کشورهای جنوب جهانی وابسته بود.
بازیهای المپیک زمستانی دهها سال بهعنوان جشن شکوفایی «شمالی» برگزار میشد و کشورهای میزبان برای ایجاد زیرساختها و تصویری مناسب از بازیها سرمایهگذاری عظیمی میکردند.
جدا کردن برنامهٔ المپیک زمستانی از المپیک تابستانی از زمان بازیهای لیلیهامر در سال ۱۹۹۴ در نروژ، بهعنوان راهی برای دادن فضای اختصاصی به «ورزشهای سرد» مطرح شد. (پیش از آن، بازیهای زمستانی و تابستانی هر دو در یک سال برگزار میشد. اما از ۱۹۹۴، بازیهای تابستانی و زمستانی با فاصلهٔ دو سال از یکدیگر برگزار میشوند.-م)
اما این تغییر تقویم بازیها دورهٔ کسبوکار جدیدی ایجاد کرد که به کمیتهٔ بینالمللی المپیک (IOC) اجازه داد درآمد جهانیاش از بازاریابی و پخش بازیها را گسترش دهد.
مردم در برابر سکوی قهرمانی: اعتراضها در میلان و دولومیتها
حتی پیش از مراسم گشایش بازیهای ۲۰۲۶ در ورزشگاه سن سیرو، این بازیها باعث درگیریهای اجتماعی شده بود. برای بسیاری از ساکنان و فعالان داستان اصلی نه آنچه روی سکوهای قهرمانی رخ میداد، بلکه آن چیزی بود که در جنگلها، خیابانها، و محلههای میزبان این رویداد بزرگ رخ میداد.
آشکارترین تعارض زیستمحیطی در کورتینا دامپتزو (Cortina d’Ampezzo)، در رشتهکوه دولومیت در شمالشرقی ایتالیا است. برای بازسازی مسیر سُرسُرهٔ اوژنیو مونتی، که محل جدیدی برای سورتمهسواری، لوژ، و اسکلت است، صدها درخت لارچ (کاج سیاه) کهن را در درهٔ آلپی بسیار آسیبپذیری قطع کردند که بخشی از میراث جهانی یونسکو است.
برآورد میشود که هزینهٔ این پروژه بیش از ۱۲۰میلیون یورو بوده است. منتقدان هشدار میدهند که این پروژه ممکن است به ایجاد محلی گرانقیمت و کماستفاده تبدیل شود که هزینههای گزافی برای تأمین انرژی و تعمیر و نگهداری محلی ورزشی میطلبد که فقط گروه کوچکی از ورزشکاران ممتاز از آن استفاده خواهند کرد.
در زمانهای که بحران آبوهوایی جدّی است، ساختن چنین تأسیسات یخی پُرمصرفی از لحاظ انرژی، آن هم در محیط کوهستانی گرمشونده، برای خیلیها که در ساختوساز کار میکنند نه از جنبهٔ ورزشی، بلکه از لحاظ سودآوری، و البته انکار تغییرات آبوهوایی و بیتوجهی به آن، مهم است.
در تظاهرات میلان، تمرکز مخالفان بر امنیت و پلیس بوده است. تظاهرات در میدان بیست و پنجم آپریل، میدانی که پس از آزادی ایتالیا از اشغال نازیها نامگذاری شده است، در اعتراض به برنامهریزی برای استقرار مأموران ادارهٔ مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) در اتاق کنترل امنیتی المپیک آغاز شد.
معترضان، از جمله اتحادیههای کارگری و گروههای ضدّنژادپرستی، میگویند که به خدمت گرفتن یک نهاد آمریکایی مرتبط با اجرای سختگیرانهٔ امور مهاجرت، باعث عادیسازی سیاستهای مرزی تهاجمی زیر پوشش حفظ امنیت المپیک میشود.
در خود شهر، جنبش «مسکن برای همه» دربارهٔ دهکدهٔ المپیک در منطقهٔ پورتا رومانا ابراز نگرانی کرده است. مسئولان برگزاری بازیها گفتهاند که این مجتمع در آینده مرکزی برای مسکن دانشجویی خواهد بود، اما فعالان میگویند که فقط برخی اتاقها و تختها با نرخهای یارانهیی و تخفیقی اجاره داده خواهند شد و اجاره دادن بقیه با خطر راه افتادن موج جدیدی از اتاقهای لوکس و گران روبهرو خواهد بود.
در میلان، جایی که اجارهها سالهاست سریعتر از مزدها و درآمدها افزایش یافته است، المپیک به ابزاری بازاریابی پروژههای املاک و مستغلات تبدیل شده است که قیمتهای گران آنها باعث میشود که ساکنانی که جزو طبقهٔ کارگر یا دانشجو هستند توان مالی خریدن و اجاره کردن خانه در محلههای مرکز شهر را نداشته باشند و مجبور به ترک این محل شوند.
شمارش جنسیتی و تبعیض مداوم
گفته میشود که بازیهای المپیک زمستانی میلان-کورتینا ۲۰۲۶ متوازنترین بازی از لحاظ جنسیت در تاریخ برگزاری المپیک است بهطوری که تقریباً نیمی از کل شرکتکنندگان زناناند.
اما در ورای اعداد و ارقامی که ارائه میشود، هنوز ورزشها و ساختارهایی وجود دارند که برابری در آنها صرفاً نمادین یا کمرنگ است.
برخی از پُرمخاطبترین داستانهای این بازیها مربوط به رویدادهای زنان است. پیروزی قاطع میکائلا شیفرین آمریکایی در اسکی اسلالوم در کورتینا، پس از سالها توجه عمومی به او، نشاندهندهٔ استعداد فوقالعادهٔ او و نیز فشار روانی سنگینی است که رسانههای جهانی بر ورزشکاران زن شاخص و برجسته وارد میکنند.
آیلین گو، اسکیباز آزاد چینی، همچنان ستارهای در عرصههای پرش و اسکی فنی روی شیب است که توجه همگان را به خود جلب میکند. در اینجا این نگرانی مطرح میشود که ورزشکاران جوان زن به ترکیبی از برتری ورزشی و نشان تجاری (برندینگ) تبدیل میشوند.
فدریکا بریگنونه، اسکی باز ایتالیایی، با پیروزیهایی که در زمین برفی خانگی به دست آورده است و نشان دادن اینکه زنان باتجربه دارند تحول فنی اسکی آلپاین را به پیش میبرند، به نماد افتخار ملی تبدیل شده است.
با وجود پیشرفتهایی که در این ورزشهای زمستانی حاصل شده است، «نوردیک ترکیبی» (ترکیب پرش اسکی و اسکی صحرانوردی) تنها رشتهای در المپیک است که مسابقهٔ زنان ندارد. استدلال کمیتهٔ بینالمللی المپیک که این ورزش کشورهای شرکتکننده و بینندگان کافی برای توجیه رقابت زنان ندارد بهعنوان دور باطل مورد انتقاد گستردهای قرار گرفته است.
ژئوپولیتیک جدول ردهبندی مدالها: زمانی که ثروت پیروز میشود
با نزدیک شدن بازیهای امسال به روزهای پایانی (پایان بازیها ۳ اسفند است)، تعداد مدالهای کشورها بازتابدهندهٔ سلسلهمراتب اقتصادی جهانی است. نروژ با ۳۳ مدال در جایگاه اول قرار دارد و پس از آن ایتالیا و آمریکا قرار دارند.
این موضوع نشاندهندهٔ سلطهٔ کشورهایی است که تولید ناخالص داخلی زیاد و سیستمهای رفاهی جامع دارند و از حمایت بلندمدت عمومی از زیرساختهای ورزشهای زمستانی برخوردارند.
برگشتن بازیکنان حرفهیی «لیگ ملی هاکی» (NHL) آمریکای شمالی به بازیهای المپیک نشاندهندهٔ حمایت از روند حرفهیی شدن در رویدادی ورزشی است که هنوز رسماً آماتوری است.
حضور ستارگانی مانند کانر مک دیوید و آستون متیوز بر روی زمین یخی بازی، باید گفت که هاکی مردان بیشتر شبیه به دنبالهٔ لیگهای میلیارد دلاری است تا رقابت المپیکی مستقل از ورزشهای حرفهیی.
این موضوع پرسشهایی را مطرح میکند در این باره که چه کسانی بیشتر از این الگو سود میبرند: طرفداران یا ذینفعان شرکتی. در همین حال، حضور ورزشکاران روسی زیر پرچم بیطرف، بهجای بخشی از اعضای تیم ملی کامل، نشان میدهد که المپیک همچنان صحنهای برای نمایش تحریمها، جنگها و اختلافهای دیپلماتیک در میدان ورزش است.
بعد از خاموش شدن مشعل المپیک، میراث یا بدهی؟
مراسم پایانی المپیک زمستانی امسال با عنوان «زیبایی در عمل» در ورزشگاه باستانی «آرنا دی ورونا» برگزار خواهد شد. این رویداد نشانهای المپیکی را با میراث کلاسیک ایتالیا ترکیب میکند و در نهایت تصویری میآفریند که با دقت انتخاب شده است.
با این حال، بسیاری از ساکنان میلان و کورتینا بیشتر نگران ایناند که پس از رفتن دوربینها چه چیزی باقی خواهد ماند: مزایای معنادار برای عموم مردم یا جابهجایی مردم و بدهی در بلندمدت.
مسئولان المپیک زمستانی ۲۰۲۶ میگویند که دهکدهٔ المپیک پورتا رومانا بزرگترین مجتمع مسکونی دانشجویی آیندهٔ ایتالیا خواهد بود، که بخشی از روایت رسمی «میراث» است.
در شهری که جوانان و خانوادههای کمدرآمد از قبل هم به حاشیهٔ شهر رانده شدهاند، این خطر وجود دارد که میراث المپیک بیشتر آپارتمانهای مجلل و قیمتهای زیادتر باشد تا شمول اجتماعی/همگانی.
وقتی که پرچم المپیک برای بازیهای المپیک ۲۰۳۰ به آلپ فرانسه تحویل داده شود، میراث میلان-کورتینا ۲۰۲۶ زیر سؤال خواهد بود. آسیبهای زیستمحیطی به دولومیت، شکافهای جنسیتی پشت شعارهای برابری، و معترضانی که از حق مسکن و شهر دفاع میکنند همگی حاکی از آن است که بازیهای المپیک چیزی بیش از یک رویداد ورزشی است.