چهارشنبه ۲۲ بهمن ۱۴۰۴
همزمان با نزدیک شدن دور تازهٔ گفتوگوهای ایران و آمریکا، نشانههای تازهای از تشدید آرایش نظامی ایالات متحده در خاورمیانه و نیز افزایش فشارهای سیاسی اسرائیل بر کاخ سفید منتشر شده است. بررسی تصاویر ماهوارهای نشان میدهد نیروهای آمریکایی در پایگاه «العدید» قطر ــ بزرگترین پایگاه آمریکا در منطقه ــ در هفتههای اخیر موشکهای پدافندی «پاتریوت» را به روی سکوی پرتابِ کامیونی منتقل کردهاند؛ اقدامی که به گفته یک تحلیلگر تصاویر، تحرک این سامانهها را برای جابهجایی سریعتر یا استقرار دفاعی در برابر احتمال حملهٔ تلافیجویانه افزایش میدهد. این تغییرات در حالی رخ میدهد که تهران هشدار داده است در صورت حمله به خاک ایران، پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه میتوانند در تیررس پاسخ ایران قرار گیرند.=
طبق همین تحلیل ماهوارهای، در «العدید» افزایش قابلتوجهی در شمار برخی هواپیماها و تجهیزات دیده شده است: تصاویر اول فوریه نسبت به ۱۷ ژانویه از حضور یک هواپیمای شناسایی RC-135، سه فروند C-130، هجده فروند سوخترسان KC-135 و هفت فروند C-17 حکایت دارد؛ در حالی که در تصاویر ۱۷ ژانویه چهارده فروند KC-135 و دو فروند C-17 مشاهده شده بود. همچنین تا ۱۰ سامانهٔ پاتریوت در وضعیت نصبشده روی کامیونهای سنگین HEMTT دیده شدهاند، هرچند مشخص نیست این موشکها همچنان در همان وضعیت باقی مانده باشند. تغییرات مشابهی در دیگر نقاط نیز گزارش شده است: در پایگاه «موفقالسلطی» اردن، در یکی از بخشها ۱۷ فروند F-15E و ۸ فروند A-10 بههمراه چند فروند C-130 و بالگرد مشاهده شده و در بخشی دیگر نیز حضور هواپیماهای جنگ الکترونیک EA-18G گزارش شده است. افزایشی در شمار هواپیماها در «دیگو گارسیا» در اقیانوس هند، افزایش هواگردها در پایگاه «دخان» عمان و تغییراتی در پایگاه «پرنس سلطان» عربستان نیز در تصاویر ماهوارهای به چشم خورده است.
در همین فضای پرتنش، دونالد ترامپ روز سهشنبه در گفتوگو با رسانههای اسرائیلی و نیز آکسیوس گفته است اگر با ایران به توافق نرسند، آمریکا «باید کاری بسیار سخت» انجام دهد و همزمان از احتمال اعزام دومین ناو هواپیمابر به خاورمیانه سخن گفته است. بنا بر گزارشها، گزینههای محتمل میتواند ناو «جرج واشینگتن» (در آسیا) یا «جرج اچ. دبلیو. بوش» (در ساحل شرقی آمریکا) باشد، هرچند رسیدن هر یک به خاورمیانه دستکم حدود یک هفته زمان میبرد و گزینهٔ دیگری هم میتواند اعزام ناو «فورد» از حوزهٔ کارائیب باشد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که همچنان تاریخ و محل دقیق دور بعدی مذاکرات ایران و آمریکا اعلام نشده و اختلاف اصلی بر سر این است که آیا گفتوگوها صرفاً بر پرونده هستهای متمرکز میماند یا موضوعاتی مانند موشکهای بالستیک ایران و حمایت تهران از نیروهای نیابتی نیز به دستور کار اضافه میشود.
همزمان، بنیامین نتانیاهو که قرار است روز چهارشنبه در واشینگتن با ترامپ دیدار کند، میکوشد بر مسیر مذاکرات آمریکا با ایران اثر بگذارد و خواهان آن است که گفتوگوها به توافقی «صرفاً هستهای» محدود نشود. منابع نزدیک به موضوع میگویند اسرائیل نگران است واشینگتن به توافقی محدود بسنده کند که نه محدودیتی بر برنامهٔ موشکی ایران بگذارد و نه حمایت ایران از گروههای مسلحی چون حماس و حزبالله را در بر گیرد. نتانیاهو پیش از سفر گفته است «برداشتها و اصول» مورد نظر اسرائیل را دربارهٔ مذاکرات به ترامپ ارائه خواهد کرد. همچنین گزارش شده که نتانیاهو سهشنبه شب پس از ورود به واشینگتن با استیو ویتکاف (نماینده ویژه آمریکا) و جرد کوشنر (داماد ترامپ) ــ که در تیم آمریکا در گفتوگوهای اخیر حضور داشتهاند ــ دیدار کرده است.
در کنار پرونده ایران، انتظار میرود غزه نیز در گفتوگوهای ترامپ و نتانیاهو مطرح باشد؛ بهویژه آنکه کاخ سفید میگوید همچنان برای پیشبرد توافق آتشبس و برنامهٔ گستردهتر پایان جنگ و بازسازی غزه تلاش میکند، اما پیشرفت این برنامه به دلیل اختلافهای مهم بر سر گامهای پیچیدهای مانند خلع سلاح حماس و خروج مرحلهای نیروهای اسرائیلی کند شده است. افزون بر این، امکان بروز تنش میان دو طرف بر سر کرانهٔ باختری نیز وجود دارد؛ زیرا پس از تصمیمهای اخیر کابینه امنیتی اسرائیل برای تسهیل خرید زمین توسط شهرکنشینان و افزایش اختیارات اسرائیل در بخشهایی از کرانهٔ باختری، انتقادهای بینالمللی بالا گرفته و ترامپ نیز ــ بنا بر نقل آکسیوس ــ بار دیگر گفته است با «الحاق» مخالف است.
همزمانیِ نشانههای تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه، تهدیدهای ترامپ درباره «گزینههای سخت»، و تلاش نتانیاهو برای گسترش دستورکار مذاکرات، نشان میدهد دور بعدی گفتوگوهای تهران و واشینگتن زیر سایهٔ سنگینِ دو فشارِ همزمان پیش میرود: فشارِ میدانِ نظامی در خلیج فارس و فشارِ سیاسی برای تبدیل مذاکرات به بستهای فراتر از موضوع هستهای.