حمید آصفی
پنجشنبه ۱۶ بهمن ۱۴۰۴
جابهجایی محل مذاکرات ایران و آمریکا از گزینههایی مانند ترکیه یا قطر به عمان در ظاهر میتواند تصمیمی فنی یا دیپلماتیک به نظر برسد، اما در واقع حامل پیامهای سیاسی روشنی است. این انتخاب بیش از آنکه به تسهیل روند گفتوگو مربوط باشد به مدیریت پیامدهای سیاسی مذاکره و کاهش هزینههای احتمالی آن برای جمهوری اسلامی ارتباط دارد.
نخستین عامل حساسیت ایران به چارچوب و قالب مذاکرات است. جمهوری اسلامی تمایل ندارد گفتوگو با آمریکا در بستری چندجانبه یا منطقهیی تعریف شود. کشورهایی مانند ترکیه یا قطر بهدلیل نقش فعال در معادلات منطقه و روابط گسترده با بازیگران مختلف ظرفیت تبدیل مذاکرات به رویدادی نمایشی و چندطرفه را دارند. چنین وضعی میتواند این تصور را تقویت کند که ایران موضوع تصمیمسازی دیگران است، نه بازیگری که خود ابتکار عمل را در دست دارد.
عامل دوم نگرانی از گسترش دستور کار مذاکرات است. تجربههای پیشین نشان داده که آمریکا مایل است گفتوگو با ایران را از یک موضوع مشخص فراتر ببرد و مسائل منطقهیی، نقش نیروهای نیابتی، و توان موشکی را نیز وارد دستور کار کند. حضور کشورهای منطقه در محل مذاکرات این امکان را برای واشنگتن فراهم میکند که این موضوعها را مشروعتر و پررنگتر مطرح کند. انتخاب عمان تلاشی برای محدود نگه داشتن دامنهٔ مذاکرات و جلوگیری از باز شدن پروندههای جدید است.
سومین نکته به مدیریت افکار عمومی داخلی بازمیگردد. مذاکره با آمریکا، بهویژه در شرایط تنشزا، برای جمهوری اسلامی هزینهٔ سیاسی دارد. عمان، بهعنوان کشوری کمحاشیه و کمصدا در فضای رسانهیی منطقه، امکان کنترل بهتر روایت داخلی را فراهم میکند. در چنین بستری، نظام میتواند مذاکرات را محدود، تاکتیکی، و غیرنمایشی معرفی کند و از شکلگیری برداشتهای حداکثری دربارهٔ تغییر راهبرد جلوگیری کند.
در نهایت، عمان برای جمهوری اسلامی مسیری آزمودهشده است. این کشور سابقهٔ میانجیگری دارد، اما معمولاً از ایفای نقش فعال سیاسی یا تولید پیام مستقل پرهیز میکند. در شرایطی که سطح بیاعتمادی بالا و احتمال شکست مذاکرات قابل توجه است، چنین محیطی ریسک سیاسی کمتری برای ایران دارد. شکست احتمالی در عمان هزینهای بهمراتب کمتر از شکست در بستری پُرسروصدا و منطقهیی به همراه خواهد داشت.
بر این اساس، انتقال مذاکرات به عمان را باید نشانهٔ خوشبینی به توافق نهایی ندانست. این تصمیم بیشتر بیانگر احتیاط، بدبینی، و تلاش جمهوری اسلامی برای مهار کردن هزینههای احتمالی مذاکره است، تلاشی برای آنکه حتی در صورت بینتیجه ماندن گفتوگوها، کنترل روایت و تبعات سیاسی آن از دست نرود.
برگرفته از کانال تلگرام نویسنده