چهارشنبه ۸ بهمن ۱۴۰۴
امید مجد – اندیشهٔ نو: نتبلاکس (NetBlocks)، از ناظران وضع اینترنت در کشورهای جهان، وضع اینترنت بینالمللی در ایران را روز چهارشنبه ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶ (۸ بهمن ۱۴۰۴) بهروز کرد. به گزارش نتبلاکس، پس از ۲۰ روز کامل که از قطع عمدی سراسری اینترنت در جمهوری اسلامی ایران میگذرد (از ۸ ژانویه ۲۰۲۶)، روز چهارشنبه بیشتر کاربران عادی همچنان با فیلترینگ بسیار اساسی، خدمات ناپایدار، و سیستم فهرست سفید (white List) مواجهاند.
توضیح اینکه یکی از روشهای معمول فیلتر کردن فهرست سیاه یا بلک لیست است (روش عادی فیلترینگ ایران تا قبل از این دوره). در این شیوه همه سایتها و سرویسها باز هستند، مگر اینکه در فهرست سیاه قرار بگیرند. به عبارت دیگر، حکومت فقط سایتهای خاصی (مثل یوتیوب، توییتر، اینستاگرام و…) را مسدود میکند.
اما فهرست سفید یا وایت لیست (روش جدیدتر و شدیدتری که اخیراً در ایران اعمال شده است) برعکس است. در این شیوه همهچیز مسدود است، مگر اینکه در فهرست سفید (مجوزدار) قرار بگیرد. به عبارت دیگر، فقط سایتها، برنامکها (اپلیکیشنها) و آیپی (IP)هایی که حکومت اجازه داده باشد کار میکنند. بقیهٔ اینترنت عملاً قطع است.
نموداری که نتبلاکس منتشر کرده است نشان میدهد که اتصال بینالمللی که ۲۰ روز به نزدیک صفر سقوط کرده بود، در روزهای اخیر جهش چشمگیری داشته و به حدود ۹۵٪ رسیده است، اما این بهبود ظاهری است و نه واقعی.
بسیاری از شبکهها و مراکز داده (دیتاسنترها) اکنون از خارج قابل دسترسی شدهاند، ولی وب همچنان بر اساس فهرست سفید فیلتر میشود و کاربران برای دسترسی نیاز به ابزارهای دور زدن (circumvention) دارند.
پروتکلهای خاصی مثل UDP و SSH (برای انتقال دادهها واتصال کامپیوترها، همچنان مسدودند و فقط برخی سرویسها (مثل فیستایم در موارد محدود) گاهی کار میکنند.
این وضع به «اینترنت پادگانی» یا «فیلترنت» معروف شده که عمدتاً در خدمت حسابهای کاربری حکومتی و افراد نزدیک به رژیم است، ولی دسترسی عمومی بسیار محدود است.
قطعی ۲۰روزهٔ اینترنت در ایران طولانیترین خاموشی دیجیتال در تاریخ ایران است که همزمان با سرکوب خونین اعتراضهای سراسری (از ۱۸ دی) اعمال شد. هدف اصلی آن جلوگیری از انتشار اطلاعات، پخش و ارسال فیلم و اخبار کشتار معترضان، و محدود کردن ارتباط مردم با جهان خارج بوده است.
گزارشهای متعددی از سازمانهایی مثل عفو بینالملل، رسانههای خارجی، و شاهدان عینی تأیید میکند که قطع کردن اینترنت برای پنهان کردن جنایت و سرکوب استفاده شده است. تا روز ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶ (۸ بهمن) بازگشت کامل و عادی به اینترنت هنوز وجود ندارد و محدودیتها همچنان ادامه دارد.