کشتار در بازار رشت در اعتراضهای سراسری ۱۴۰۴؛ «هولوکاست ایرانی» و کفشهایی که از قتلعام باقی ماند.
چهارشنبه ۱ بهمن ۱۴۰۴
کانون حقوق بشر ایران: تصاویر تکاندهندهای که از شهر رشت منتشر شده، تودههایی از کفشهای رهاشده را نشان میدهد؛ کفشهایی که زمانی متعلق به معترضان بودند و اکنون به نماد خاموش یکی از هولناکترین صحنههای سرکوب اعتراضهای سراسری ۱۴۰۴ تبدیل شدهاند. این تصاویر پس از آن ثبت شدهاند که بنا بر گزارشها، نیروهای سرکوبگر بازار تاریخی رشت را که مملو از معترضان بود، به آتش کشیدند، مردم را در داخل محبوس کردند و به سوی کسانی که قصد فرار داشتند تیراندازی کردند. این اقدام وحشیانه از سوی ناظران به «هولوکاست ایران» تشبیه شده و مصداق آشکار جنایت علیه بشریت ارزیابی میشود.
کفشهایی که از قتلعام باقی ماند
بسیاری این تصویر را به نمایش کفشهای قربانیان در موزه هولوکاست در واشنگتن تشبیه کردهاند. شباهتی که به گفتهٔ ناظران تنها جنبه نمادین ندارد، بلکه بازتابدهندهٔ الگویی مشابه در نابودی سیستماتیک غیرنظامیان است.
آتشزدن بازار پرتردد برای اجرای کشتار وسیع
گزارشهای شاهدان عینی حاکی از آن است که نیروهای امنیتی عمداً بازار پرتردد رشت را که پر از معترضان بود، به آتش کشیدند. هدف از این اقدام، به دام انداختن مردم و واداشتن آنها به خروج از محل در میان دود و آتش عنوان شده است.
به گفته شاهدان، مأموران سپس به سوی کسانی که قصد فرار داشتند تیراندازی کردند و بسیاری از قربانیان یا در اثر خفگی و سوختگی جان باختند یا هنگام خروج از بازار زیر رگبار گلوله قرار گرفتند.
واکنشها: «اگر این جنایت علیه بشریت نیست، پس چیست؟»
سورن ادگار، نایبرئیس اتحاد جامعه استرالیایی-ایرانی، در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت:
«این کفشها در رشت اثر هنری نیستند. آنها متعلق به مردمی بودند که پس از آتش زدن بازار تاریخی توسط نیروهای رژیم و شلیک به کسانی که قصد فرار داشتند، به دام افتادند. تصویرسازی غیرقابل انکار است؛ یک هولوکاست ایرانی که در زمان واقعی در حال وقوع است.»
او همچنین نوشت:
«اگر این جنایت علیه بشریت نیست، پس چیست؟»
بقایای سوختهٔ بازار؛ سندی از وحشیگری
فیلمهای دلخراش منتشرشده بقایای سوخته و دودآلود بازار را نشان میدهد، صحنههایی که یادآور هولناکی از این وحشیگری است. دیوارهای سیاهشده، مغازههای نیمسوخته، و زمین پوشیده از خاکستر نشانههای عینی یک حمله عمدی به غیرنظامیان هستند.
روایت شاهدان از قتلعام رشت
شاهد یک
یک شاهد عینی حاضر در اعتراضهای روزهای پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی در شهر رشت گفت که نیروهای سرکوبگر در آتشسوزی بازار به کسانی که برای نجات از دود و خفگی با «دستهای بالا گرفته» از مغازهها بیرون میآمدند و خود را «تسلیم» میکردند شلیک کردند.
این شاهد عینی، که بهتازگی از کشور خارج شده، بر اساس مشاهداتش تخمین زد که طی این دو شب در نقاط مختلف رشت «دو تا سههزار نفر» کشته و شمار زیادی نیز زخمی، ناپدید، یا بازداشت شدند.
او با عباراتی تکاندهنده این صحنه را توصیف کرد و گفت:
«بازار هولوکاست شد. آدم یاد اتاقهای گاز میافتاد. مردم یا زیر دود و آتش میمردند یا ناچار بودند بیرون بیایند و زیر رگبار قرار بگیرند.»
شاهد دو
ویدئویی که شامگاه پنجشنبه ۱۸ دیماه در شهر رشت ضبط شده نشان میدهد فردی میگوید که در محدوده استانداری یک جوان هدف اصابت گلوله قرار گرفته است.
او در این ویدئو اظهار میکند:
«طی حدود پنج دقیقه بین هشت تا ده نفر کشته یا زخمی شدهاند.»
در این ویدئو صدای تیراندازی نیروهای انتظامی-امنیتی با سلاح جنگی بهوضوح شنیده میشود.
شاهد سه
یک شاهد عینی دیگر گفت:
«پنجشنبه ۱۸ دیماه من و دوستم برای پیوستن به تجمعهای اعتراضی بهسمت شهرداری حرکت کردیم. از میزان جمعیتی که به سمت بازار میآمد غافلگیر شدیم. به خیابانی که به بازار ختم میشد رسیدیم و شروع به شعار دادن کردیم. اول سعی کردند با گاز اشکآور جمعیت را متفرق کنند. بچهها با دستکش آنها را بهسمت مأموران پرت میکردند. اما ناگهان نیروهای گارد ویژه با شاتگان و کلاشینکف شروع کردند به تیراندازی مستقیم و بیوقفه.»
او ادامه داد:
«ما در یک کوچهٔ بنبست که یک سر آن خیابان تختی بود گیر کردیم و آتش تا دهانهٔ کوچه پیش آمد. از داخل کوچه مأمورها را صدا میزدیم که اینجا زن و بچه هست و آتشنشانی خبر کنید، اما عین خیالشان نبود.»
این شاهد افزود:
«من و دوستم و چند نفر دیگر موکتی روی سرمان گرفتیم و از کوچه بیرون آمدیم. چند تا مأمور توی خیابان تختی به ما جهتی را نشان دادند و گفتند بروید. یکیشان با داد میگفت: چی شد خیال کردید حکومت سقوط کرده؟ هنوز ۵۰ متر از آنها دور نشده بودیم که از پشت به ما شلیک کردند. هفت ساچمه به بدن من برخورد کرد.»
شاهد چهار
شاهد دیگری گفت:
«برخی معترضان با تکههای حلبی سپر درست کرده بودند تا به کمک مجروحها بروند. آنها جلوی جمعیت حرکت میکردند. در همین حال نیروهای سرکوبگر اقدام به آتش زدن بازار کردند.»
او ادامه داد:
«جمعیت زیادی داخل بازار پناه گرفته بودند که با گُر گرفتن آتش مجبور به خروج شدند. در کسری از ثانیه صدای تیراندازی به وحشتناکترین شکل بلند شد. کلی از مردم جلوی چشمانم تیر خوردند و جلوی چشمم قتلعام شدند.»
این شاهد گفت:
«بهدنبال شروع تیراندازیها دختری را دیدم که از ناحیهٔ پیشانی ساچمه خورده بود و پسری که پایش شدیداً خونریزی داشت. کمک کردیم و آنها را به پارکینگ یک خانه بردیم. آنجا حدود دو زخمی با خونریزی شدید پناه گرفته بودند.»
او افزود:
«صدای مداوم تیر از بیرون میآمد. مأموران آنقدر به داخل پارکینگ گاز اشکآور زدند که دیگر نمیشد نفس کشید. وقتی مجبور شدیم بیرون بیاییم، با وضعی بحرانی روبهرو شدیم. خیابان پر از زخمی و جنازه بود و نمیشد تشخیص داد زندهاند یا فوت کردهاند.»
شباهت با هولوکاست؛ نماد کفشها
ناظران میگویند تودههای کفشهای رهاشده در رشت شباهتی هولناک با تصاویر بهجامانده از اردوگاههای مرگ نازیها دارد. همانگونه که کفشهای قربانیان هولوکاست به نماد جنایت علیه بشریت تبدیل شد، کفشهای باقیمانده از قربانیان اعتراضهای سراسری نیز سندی از یک قتلعام سازمانیافته است.
آنچه در بازار رشت رخ داد، بنا بر روایتهای شاهدان و تصاویر منتشرشده، یک حادثهٔ تصادفی یا برخورد پراکنده نبوده، بلکه اقدامی حسابشده برای اجرای کشتار وسیع مردم بوده است. آتش زدن بازارِ پُر از معترضان، تیراندازی به کسانی که قصد فرار داشتند، و حبس کردن غیرنظامیان در میان دود و آتش همگی عناصر جنایت علیه بشریت را شکل میدهد.
تصاویر کفشهای رهاشده، بقایای سوختهٔ بازار، و روایتهای شاهدان از رگبار بستن مردم همگی سندهایی هستند که نشان میدهند سرکوب اعتراضهای سراسری وارد مرحلهای شده است که شباهتهای آشکاری با تاریکترین فصلهای تاریخ بشر دارد.
ناظران تأکید دارند که این فاجعه نهتنها باید بهعنوان یکی از هولناکترین رویدادهای اعتراضهای سراسری ثبت شود، بلکه باید مبنای پیگرد بینالمللی آمران و عاملان آن بهعنوان مرتکبان جنایت علیه بشریت قرار گیرد.
نقض حقوق بشر در آتش زدن بازار و کشتار معترضان رشت
آنچه در بازار تاریخی رشت رخ داد مصداق نقض گسترده و سیستماتیک حقوق بشر علیه غیرنظامیان است. آتش زدن عمدی محل تجمع معترضان، شلیک مستقیم به افراد بیسلاح، محبوس شدن مردم در میان دود و آتش، و ممانعت از کمکرسانی همگی نشاندهندهٔ اجرای سیاست سرکوب مرگبار و ادامهٔ جنایت علیه بشریت در جریان اعتراضهای سراسری است.
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر (حق حیات و امنیت شخصی):
شلیک مستقیم به معترضان و سوزاندن مردم در بازار، نقض آشکار حق بنیادین حیات است.
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر (منع شکنجه و رفتار غیرانسانی):
محبوسکردن مردم در میان دود و آتش، مصداق شکنجه و رفتار غیرانسانی و تحقیرآمیز است.
ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر (منع بازداشت و اقدامات خودسرانه):
به دام انداختن معترضان و جلوگیری از خروج آنها از بازار، مصداق بازداشت و حبس خودسرانه است.
ماده ۱۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر (حریم خصوصی و امنیت شخصی):
حمله به فضای عمومی بازار و ایجاد رعب مرگبار، نقض امنیت و آرامش شهروندان است.
ماده ۱۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر (حق رفتوآمد و ترک محل خطر):
جلوگیری از فرار معترضان از محل آتشسوزی، نقض حق خروج از موقعیت تهدیدکننده جان است.
ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر (حق سلامت و امدادرسانی):
ممانعت از دسترسی مجروحان به کمک پزشکی، نقض حق برخورداری از خدمات درمانی است.
ماده ۷ اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی (جنایت علیه بشریت):
قتل، سوزاندن و سرکوب سازمانیافته غیرنظامیان، مصداق جنایت علیه بشریت است.
ویدئویی از آتشسوزی بازار رشت و تیراندازی به معترضان (حاوی تصاویر آزاردهنده و صحنههای خشونتآمیز، نامناسب برای افراد حساس):