دیدگاه
حمید آصفی
سهشنبه ۱۶ دی ۱۴۰۴
بخشی از اپوزیسیون ایران سالهاست که سیاست را نه در خیابان، نه در جامعه، و نه در سازمانیابی، بلکه در اخبار کاخ سفید و اتاقهای جنگ تلآویو جستوجو میکند. این جریان تغییر را نه محصول کنش جمعی، بلکه پیامد «رخداد بیرونی» میداند، رخدادی که قرار است از آسمان سیاست فرود بیاید و مسئلهٔ قدرت را یکسره حل کند.
در این نگاه، جامعه به حاشیه رانده میشود و مردم به تماشاگرانی صبور تقلیل مییابند. آنچه اهمیت مییابد نه توان اجتماعی، بلکه نزدیکی به بازیگران فرادست جهانی است. اپوزیسیون بهجای ساختن وزن سیاسی، بهدنبال اتصال به وزنههای آماده میرود، اتصالهایی که همیشه یکطرفهاند.
تجربهٔ ونزوئلا نشان داد که قدرتهای خارجی نه دغدغهٔ آیندهٔ اپوزیسیون را دارند و نه مسئولیتی در قبال آن احساس میکنند. آنها فقط با «کارآمدی مقطعی» سروکار دارند. اگر نیرویی مفید باشد، استفاده میشود؛ اگر نباشد، کنار گذاشته میشود. در این منطق، وفاداری، اخلاق، یا حقانیت ارزشی ندارد.
اپوزیسیونی که خود را به مداخلهٔ خارجی گره میزند بهتدریج زبان مستقلش را از دست میدهد. مواضعش قابل پیشبینی میشود، واکنشهایش تکراری و تحلیلهایش تابع بیانیههای قدرتهای بیرونی. این همان لحظهای است که سیاست به بازتاب بدل میشود، نه ابتکار.
در چنین وضعی، حتی اگر حکومت مستقر ضعیف شود یا ضربه بخورد، اپوزیسیون توان پُر کردن خلأ را ندارد. نه شبکه دارد، نه اعتماد اجتماعی، نه روایت ملی. خلأ قدرت یا با نیروهای درونساختاری پُر میشود، یا به بیثباتیای میانجامد که اولین قربانیاش خود اپوزیسیون وابسته است.
اپوزیسیون شیفتهٔ ترامپ و امیدوار به حملهٔ اسرائیل دقیقاً در این تله گرفتار است. این جریان بهجای پرسش از «پس از ضربه چه میشود؟»، همهچیز را به خود ضربه موکول کرده است. گویی سیاست فقط لحظهٔ انفجار است، نه آنچه بعد از دود و آوار باقی میماند.
ونزوئلا آینهای است که نشان میدهد تکیه بر قدرت بیرونی لزوماً به آزادی منتهی نمیشود؛ گاهی فقط به جابهجایی مهرهها میانجامد، بدون آنکه مردم به بازی بازگردند. در چنین سناریویی، اپوزیسیون نه برنده است و نه بازندهٔ کلاسیک، بلکه به حاشیهای بیصدا رانده میشود.
اگر سیاست از جامعه شروع نشود، در جامعه هم پایان نمییابد. و هر نیرویی که مسیر تغییر را از بیرون جستوجو کند دیر یا زود درمییابد که بیرون فقط منافع خودش را میشناسد، نه رؤیاهای یک ملت را.
برگرفته از کانال تلگرام نویسنده