شنبه ۱۳ دی ۱۴۰۴
چند ساعت پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد نیروهای آمریکایی در عملیات نظامی شبانه علیه ونزوئلا، کاراکاس را هدف حمله قرار داده و نیکلاس مادورو را به همراه همسرش «سیلیا فلورس» بازداشت کردهاند، موجی از اعتراضها در شهرهای مختلف آمریکا شکل گرفت. در نیویورک، صدها نفر با وجود سرمای شدید و فرصت کوتاه برای فراخوان، روز شنبه ۳ ژانویه ۲۰۲۶ به میدان تایمز رفتند و مقابل مرکز جذب ارتش آمریکا ــ زیر پرچم بزرگ و نورانی ایالات متحده ــ علیه تازهترین اقدام نظامی واشنگتن تجمع کردند. این تظاهرات سپس به راهپیمایی بدل شد و تا حوالی میدان کلمبوس، در جنوبغربی سنترال پارک، ادامه یافت؛ جایی که سخنرانان در سایه برج ترامپ، اقدام دولت را «جنگافروزی» و «تشدید امپریالیسم» توصیف کردند.
در روایت معترضان، آنچه رخ داده صرفاً «بازداشت یک متهم» نیست؛ بلکه آغاز یک جنگ تازه است. بسیاری از آمریکاییها، بهویژه پس از سخنان خود ترامپ که گفته است آمریکا برای دورهای نامشخص «ونزوئلا را اداره خواهد کرد»، احساس کردند کشورشان وارد وضعیت جنگی شده است. در گزارشهای رسانهای نیز آمده که دولت ترامپ مدعی است مادورو و همسرش برای رسیدگی به اتهامهای «نارکوتِروریسم» و قاچاق مواد مخدر به نیویورک منتقل میشوند و قرار است در دادگاه فدرال منهتن حاضر شوند؛ اقدامی که از همان ساعات نخست، بحثهای جدی حقوقی و سیاسی درباره نقض حاکمیت یک کشور و پیامدهای بینالمللی آن برانگیخت.
در میدان تایمز، پیرمردی ۷۳ ساله با پالتوی پشمی، شال ضخیم و کلاه زرشکی که نشانهای «دست از سر ونزوئلا بردارید» بر لباسش نصب بود، میگفت «بیشتر متأسف و خشمگین» است تا شگفتزده؛ چون به باور او، «مسیر چند ماه گذشته روشن بود». اشاره او به روندی است که از پاییز با افزایش تنشهای نظامی در اطراف ونزوئلا و ادبیات تند دولت آمریکا شدت گرفته بود و حالا با حمله شبانه و انتقال رئیسجمهور یک کشور به خاک آمریکا به اوج رسیده است. گزارشهای خبری از خود عملیات نیز از انفجارها و آتشسوزی در کاراکاس و کشتهشدن شماری از نظامیان و غیرنظامیان حکایت دارند و همزمان، نشست اضطراری شورای امنیت سازمان ملل برای بررسی بحران در دستور کار قرار گرفته است.
این تجمع در نیویورک، در شهری برگزار شد که بهتازگی «زهران ممدانی» ــ سیاستمدار چپگرا و عضو جریان سوسیالیستهای دموکرات آمریکا ــ به عنوان شهردار جدید آن آغاز به کار کرده است. گزارشها میگویند ممدانی در واکنش به عملیات، آن را «اقدامی جنگی» و خطرناک دانسته و حتی اعلام کرده شخصاً با ترامپ تماس گرفته و مخالفت خود را با این تصمیم ابراز کرده است.
از نگاه بخشی از معترضان، شباهتهای این بحران با تجربههای تلخ گذشته آمریکا ــ بهویژه جنگ عراق ــ نگرانکننده است. معترضان میگفتند ادعای ترامپ مبنی بر اینکه ونزوئلا «مهاجم واقعی» است و با مواد مخدر، مردم آمریکا را «مسموم» میکند، و همچنین تأکید او بر ذخایر عظیم نفت ونزوئلا، یادآور همان روایتهایی است که در سال ۲۰۰۳ برای توجیه حمله به عراق به کار رفت؛ زمانی که «سلاحهای کشتار جمعی» بهانه شد و بعدها روشن شد بسیاری از ادعاها پایه واقعی نداشت. در مسیر راهپیمایی و در سخنرانی پایانی، یکی از فعالان ضدجنگ با اشاره به این تجربهها گفت جامعه آمریکا «این قصهها را میشناسد» و اگر قرار است ترمزی در برابر جنگافروزی کشیده شود، «از پایین» و با فشار اجتماعی خواهد بود، نه صرفاً با امید بستن به سازوکارهای رسمی.
مسئله «قانونی بودن» عملیات نیز به یکی از محورهای اصلی اعتراضها تبدیل شد. بسیاری از منتقدان یادآوری میکنند که طبق سازوکارهای داخلی آمریکا، اعلام جنگ و مجوز اقدام نظامی گسترده باید از مسیر کنگره بگذرد، اما گزارشها حاکی است عملیات بدون رأیگیری و تصویب کنگره انجام شده و همین امر، حتی در داخل آمریکا نیز موجی از اعتراض و مطالبه توضیح از دولت را برانگیخته است. همزمان، در سطح حقوق بینالملل نیز بحثهای جدی درگرفته: از یک سو، منتقدان میگویند حمله به کشور مستقل و دستگیری رهبر آن نقض آشکار منشور سازمان ملل و حاکمیت ملی است؛ از سوی دیگر، دولت ترامپ تلاش میکند اقدام را با ادبیات «مبارزه با نارکوتِروریسم» و «دفاع از خود» توجیه کند.
گزارشهایی از تجمعها و اعتراضهای مشابه در نقاط دیگر نیز منتشر شده است؛ از جمله مقابل کاخ سفید در واشنگتن که گروههای ضدجنگ خواستار بازگرداندن مادورو به ونزوئلا شدهاند و اقدام آمریکا را «ربایش» توصیف کردهاند.
آنچه به نگرانیها دامن زده، فقط خود عملیات نیست، بلکه «مرحله بعد» است. ترامپ با بیان اینکه آمریکا «کشور را اداره خواهد کرد»، چشمانداز نوعی قیمومیت سیاسی را پیش کشیده؛ موضعی که هم در آمریکای لاتین و هم در سازمان ملل با واکنشهای تند روبهرو شده است. در همین چارچوب، دبیرکل سازمان ملل هشدار داده که چنین اقدامی «سابقهای خطرناک» میگذارد و نماینده ونزوئلا در سازمان ملل آن را «جنگی استعماری» برای تحمیل ساختاری دستنشانده و بهرهبرداری از منابع طبیعی توصیف کرده است.
در نیویورک اما، اعتراضکنندگان بیش از هر چیز بر یک نکته پافشاری میکردند: اگر قرار است جلوی لغزش به سوی جنگی دیگر گرفته شود، باید از همان ساعات نخست «نه» گفت. یکی از جوانان شرکتکننده در تجمع میگفت امید چندانی به این ندارد که نمایندگان منتخب به تنهایی مانع تصمیمهای رئیسجمهوری شوند که عملاً اختیارات وسیعی برای خود قائل است. از نظر او، «اگر تغییری رخ دهد، نتیجه فشار خیابان است»؛ همان خیابانی که در سرمای ژانویه، از میدان تایمز تا کلمبوس سیرکل، پیامش را با شعارهای ضدجنگ فریاد زد.
پس از ربودن مادورو: «ونزوئلا را اداره میکنیم»
ساعاتی پس از آنکه ایالات متحده در عملیات نظامی بامداد شنبه ۳ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۳ دی ۱۴۰۴) اعلام کرد نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، و همسرش را بازداشت و از کشور خارج کرده است، دونالد ترامپ در یک نشست خبری در اقامتگاه خود در مار-ئه-لاگو گفت آمریکا «کشور را اداره خواهد کرد» تا زمانی که به گفته او «گذارِ امن، مناسب و معقول» انجام شود؛ اظهاراتی که دامنه بحران را از یک «پرونده قضایی» به سناریوی آشکار مداخله و اداره مستقیم یک کشور مستقل گسترش داده است.
به گزارش خبرگزاریها و رسانههای بینالمللی، عملیات آمریکا با مجموعهای از حملات و انفجارها در کاراکاس و اطراف آن همراه بوده و در بخشی از پایتخت نیز قطع برق گزارش شده است. ترامپ مدعی شد نیروهای ویژه آمریکا مادورو را در نزدیکی یکی از «خانههای امن» او دستگیر کردهاند و سپس او را به خاک آمریکا منتقل کردهاند؛ گزارشهایی نیز از فرود هواپیمای حامل مادورو در ایالت نیویورک منتشر شده است.
کاخ سفید، دستکم در روایت رسمی خود، توجیه عملیات را به اتهامهای قدیمی «نارکوتروریسم» و قاچاق مواد مخدر پیوند میزند. با این حال، همزمانیِ این اقدام با ادبیات تازه ترامپ درباره «پس گرفتن» نفت ونزوئلا و وعده «اداره کشور» نشان میدهد هدف صرفاً پیگیری قضایی یک پرونده نیست. در پوشش خبری فرانسه و نیز گزارشهای رسانهای آمده است ترامپ در همان نشست، از امکان «حمله دومِ بزرگتر در صورت نیاز» هم سخن گفت و درباره استقرار نیرو روی زمین نیز موضعی باز گذاشت.
تحلیل منتشرشده در روزنامه اومانیته (به قلم کریستوف دروبِه) تأکید میکند تشدید فشار علیه مادورو ماهها پیش کلید خورده بود: از طرح اتهامهای مرتبط با قاچاق، تا حمایت سیاسی از ماریا کورینا ماچادو، چهره راست افراطی مخالف دولت، و سپس تمرکز آشکارتر بر منابع نفتی ونزوئلا. این گزارش همچنین به نقل از نیویورکتایمز میگوید از بهار گذشته، ترامپ از مارکو روبیو خواسته بود راههای سختتر کردن موضع واشنگتن در قبال کاراکاس را بررسی کند و همزمان در داخل آمریکا، بخشی از جمهوریخواهان (بهویژه کوباییـآمریکاییها) خواهان تشدید فشار و محدود کردن فعالیتهای نفتی بودند.
اما رخدادهای پس از «ربایش» مادورو ــ اصطلاحی که مقامهای ونزوئلا بهکار بردهاند ــ نشان میدهد هدف «تغییر حکومت» دستکم در کوتاهمدت به نتیجه نرسیده است. بر پایه گزارشها، دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهور، اداره امور را در دست گرفته و این اقدام را نقض حاکمیت ونزوئلا خوانده و خواهان آزادی مادورو شده است. در همین حال، واکنشهای بینالمللی بهشدت دو قطبی بوده: برخی دولتهای منطقه این اقدام را محکوم کردهاند و در مقابل، برخی دیگر از «نتیجه» آن استقبال کردهاند. شورای امنیت سازمان ملل نیز قرار است درباره بحران تشکیل جلسه دهد.
در محور نفت نیز، دستکم تا لحظه تنظیم این گزارش، نشانهای از تغییر فوری در کنترل صنعت نفت دیده نمیشود؛ گزارشهایی منتشر شده که یک نفتکش چینی بدون مانع در یکی از بنادر ونزوئلا پهلو گرفته و این موضوع میتواند به معنای احتیاط واشنگتن برای پرهیز از اصطکاک مستقیم با پکن باشد. با این حال، ترامپ در اظهاراتش همچنان بر ادعای «پس گرفتن» نفت ونزوئلا پافشاری کرده و آن را حقی برای آمریکا دانسته است؛ موضعی که در کنار وعده «اداره کشور»، نگرانیها درباره تبدیل شدن عملیات به پروژهای طولانیمدت برای قیمومیت سیاسی و اقتصادی بر ونزوئلا را تشدید کرده است.
برگرفته از «اخبار روز»