دونالد ترامپ و ولودیمیر زلنسکی در کاخ سفید، اسفند ۱۴۰۳ عکس از Saul Loeb/AFP/Getty Images
چهارشنبه ۳ دی ۱۴۰۴
لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو: ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، روز چهارشنبه ۳ دی ۲۰ بند از محتوای طرح صلحی را که دولت اوکراین با دولت آمریکا بر سر آن مذاکره کرده است افشا کرد. این سند نسخهٔ بازنگری شدهای از پیشنهاد گستردهتر آمریکا است که نخست در ماه نوامبر طرح شد و با همهٔ طرفهای اصلی درگیر ورد بحث قرار گرفت.
از ۲۸ بند تا ۲۰ بند: چگونه طرح صلح شکل گرفت
ابتکار صلح اولیهٔ آمریکا شامل ۲۸ بند بود که به هر دو کشور روسیه و اوکراین ارائه شد. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، پیشتر اعلام کرده بود که پیشنهاد صلح دونالد ترامپ حتی پیش از دیدار و گفتوگوی این دو در آلاسکا در ماه اوت مورد بحث قرار گرفته بود و آن را پایهای احتمالی برای تنظیم توافق نهایی توصیف کرده بود.
پس از مشورت با اوکراین، متحدان اروپایی، و نشستها و گفتوگوهای بعدی در میامی با حضور مذاکرهکنندگان آمریکایی و هر دو طرف درگیری، آن طرح به ۲۰ نکتهٔ اصلی تبدیل شد. اوکراین نسخهٔ مطلوب خودش را با آمریکا و اروپا مطرح کرد و سپس نمایندگان آمریکا بهطور جداگانه با نمایندگان روسیه و اوکراین گفتوگو کردند.
مسیر دیپلماتیک و میانجیگری آمریکا
روسیه از طریق کیریل دیمیتریف، نمایندهٔ ریاستجمهوری روسیه در امور سرمایهگذاری بینالمللی و همکاری اقتصادی، بهروزرسانیهای طرح در حال تدوین را دریافت میکرد. در روزهای ۱۹ و ۲۰ دسامبر (۲۸ و ۲۹ آذر)، دیمیتریف در میامی با استیو ویتکاف، فرستادهٔ ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور ترامپ، گفتوگو کرد.
کرملین بعداً اعلام کرد که بررسی خواهد کرد آیا مذاکرات میامی با آنچه «توافق ضمنی انکوریج» [Anchorage، محل دیدار پوتین و ترامپ در آلاسکا] توصیف کرد همسو است یا نه. پس از مذاکرات، دونالد ترامپ اعلام کرد که دو طرف «بیش از هر زمان دیگری به توافق نزدیکاند»، در حالی که زلنسکی میگفت منتظر بازخورد دولت آمریکا پس از تماسهای آمریکا و روسیه است.
۲۰ نکتهٔ کلیدی برنامهٔ صلح اوکراین
به گفتهٔ زلنسکی، نسخه کنونی طرح شامل مفاد زیر است:
● تأیید رسمی حاکمیت مستقل اوکراین.
● توافق خودداری از تجاوز روسیه و اوکراین با نظارت در امتداد خط تماس.
●تضمینهای امنیتی بینالمللی برای اوکراین.
● تعداد نیروهای مسلح اوکراین در زمان صلح به ۸۰۰٬۰۰۰ نفر محدود میشود.
● تضمینهای امنیتی از سوی آمریکا، ناتو، و اروپا بر اساس مادهٔ ۵ منشور ناتو تدوین شده است، از جمله واکنش نظامی و بازگرداندن تحریمها در صورت تکرار تجاوز [روسیه].
● تثبیت سیاست رسمی پرهیز روسیه از تجاوز به اوکراین و اروپا.
● پیوستن اوکراین به اتحادیهٔ اروپا در بازهٔ زمانی مشخص.
● یک بستهٔ توسعهٔ جهانی [برای اوکراین] در چارچوب یک توافق سرمایهگذاری جداگانه.
● ایجاد چند صندوق بازسازی با هدف جذب تا ۸۰۰میلیارد دلار.
● تسریع توافق تجارت آزاد آمریکا و اوکراین.
● تثبیت موقعیت غیرهستهیی دائم اوکراین.
● موضوع نیروگاه هستهیی زاپوریژیا، جایی که مصالحه حلنشده باقی مانده است.
● برنامههای آموزشی ترویج رواداری، درک فرهنگی، و از میان بردن تبعیض.
● سازوکاری برای توافق سرزمینی.
● تعهدی از هر دو طرف برای تغییر ندادن توافقها با توسل به زور.
● تضمین دسترسی اوکراین به رودخانهٔ دنیپرو و دریای سیاه برای استفادهٔ تجاری، همراه با غیرنظامیسازی دماغهٔ کینبرن.
● تبادل کامل زندانیان «همه در ازای همه»، شامل غیرنظامیان، کودکان، و بازداشتشدگان سیاسی.
● برگزاری انتخابات سراسری در اوکراین بلافاصله پس از امضای توافق.
● اجرای قانونی این توافق.
● برقراری آتشبس فوری و جامع پس از تأیید نهایی.
قلمروها: دشوارترین مسئله
زلنسکی مسئلهٔ سرزمینی را پیچیدهترین عنصر این طرح توصیف کرد. یکی از گزینههای پیشنهادی خروج روسیه از مناطق دنیپروپتروفسک، میکولایف، سومی، و خارکیف است، در حالی که مواضع موجود در دونتسک، لوهانسک، زاپوریژیا، و خرسون بدون تغییر باقی میماند.
آمریکا مصالحهای جایگزین شامل ایجاد منطقهٔ اقتصادی آزاد پیشنهاد داد. زلنسکی تأکید کرد که اگر توافقی بر سر مواضع کنونی حاصل نشود، پیشنهاد منطقهٔ اقتصادی تنها از طریق همهپرسی سراسری میتواند تصویب شود و احتمالاً به رأیگیری دربارهٔ کل طرح صلح نیاز دارد.
اختلاف بر سر نیروگاه هستهیی زاپوریژیا
مسئلهٔ وضع نیروگاه هستهیی زاپوریژیا همچنان حلنشده باقی مانده است. آمریکا پیشنهاد ادارهٔ سهجانبه با رهبری آمریکا را داد، در حالی که پاسخ اوکراین ساختار مدیریتی ۵۰-۵۰ بین آمریکا واوکراین بود. روسیه همواره هرگونه انتقال مدیریت یا کنترل مشترک بر این تأسیسات را رد کرده است.
بودجههای بازسازی و مناطق کنترلشده
به گفتهٔ زلنسکی، «اوکراین برای تخصیص سهم خودش از بودجهٔ بازسازی بهطور انحصاری برای مناطق تحت کنترل اوکراین اولویتهای خودش را تعیین خواهد کرد. این یکی از مهمترین مسائل برای ما بود.»
او اشاره کرد که در پیشنویسهای قبلی توافقنامههای صلح رویکرد متفاوتی پیشبینی شده بود که اوکراین در نهایت آن را رد کرد.
انتخابات، تحریمها، و موضع روسیه
اوکراین بارها آمادگیاش را برای برگزاری انتخابات پس از توافق تأیید کرده است. ولادیمیر پوتین پیشتر اعلام کرده بود که روسیه میتواند حملههایش به درون خاک اوکراین را در زمان برگزاری انتخابات اوکراین متوقف کند، ولی در عین حال بر حق رأی شهروندان اوکراینی مقیم روسیه اصرار داشته است.
دولت روسیه تأکید میکند که تحریمها غیرقانونیاند، اما تمایلش را برای گفتوگو دربارهٔ تضمینهای امنیتی ابراز کرده است، به این شرط که منافع حیاتی روسیه رعایت شود. مقامات روسیه همچنان بر عقبنشینی نیروهای اوکراینی از تمام سرزمینهایی که روسیه متعلق به آن کشور میداند، از جمله دونتسک، لوگانسک، زاپوریژژیا، و خرسون اصرار دارند.
در عین حال، روسیه اعلام کرده است که با پیوستن اوکراین به اتحادیهٔ اروپا مخالفتی ندارد.
منبع: پراودا