شنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۴
عسکر فرهادی – اندیشهٔ نو: بلغارستان در حال جوش و خروش است. این هفته دهها هزار جوان در خیابانهای صوفیه، پایتخت، و دیگر شهرهای این کشور ۶٫۴میلیون نفری- که از سال ۲۰۰۷ عضو اتحادیه اروپا شده است- شعارهایی مانند «شهروندان علیه مافیا» یا «وقتی سیستم ساکت است، مردم حرف میزنند» سر دادند تا خشمشان را از دولتی که «فاسد» مینامند ابراز کنند. شرکتکنندگان در میان پرچمهای بلغارستان و اروپا در حالی که فریاد میزدند «نسل زِد ساکت نخواهد ماند!» طبقهٔ حاکم را متهم کردند که به قیمت افزایش هزینهٔ زندگی مردم ثروتمندتر شدهاند.
این اولین تظاهراتی است که اکثریت آن را افرادی تشکیل میدهند که بین اواسط دههٔ ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ متولد شدهاند. این جوانان پیش از این در ماههای اخیر با سرنگونی دولتها در کشورهایی مانند نپال، پرو، و ماداگاسکار قدرتشان را نشان دادهاند. و اکنون رائول سانچز کاستا، روزنامهنگار EL Pais، از صوفیه مینویسد: آنها امیدوارند در بلغارستان نیز به همین هدف دست یابند.
اعتراضات روز دوشنبه پس از آن آغاز شد که دولت سه حزبی – به رهبری حزب محافظهکار «شهروندان برای توسعه اروپا» (GERB) به رهبری بویکو بوریسوف، مورد حمایت اقلیت ترک به رهبری الیگارش، دلیان پیفسکی (که بهدلیل فساد توسط ایالات متحده و بریتانیا تحریم شده است ) در یک مناظره سیاسی پیشنویس بودجه سال آینده را رونمایی کرد که اولین بودجه در تاریخ است که به یورو تنظیم میشود، زیرا این کشور از اول ژانویه ۲۰۲۶ واحد پول مشترک اتحادیه اروپا را اتخاذ خواهد کرد.
این لایحه شامل افزایش پرداخت حق بیمههای اجتماعی و مالیات بر سود سهام بود که نارضایتی عمومی را برانگیخت، زیرا به عنوان پوششی برای فساد سیاسی بومی تلقی میشد. طبق آخرین شاخص ادراک فساد سازمان شفافیت بینالمللی، بلغارستان در رتبه یکی مانده به آخر اتحادیه اروپا، پس از مجارستان، قرار دارد.
بوریسوف که سه دوره نخست وزیر بوده است ( آخرین دوره آن در سال ۲۰۲۱ به پایان رسید) اعلام کرده بود که بودجه را پس خواهد گرفت. با این حال، این تصمیم لغو شد و بودجه همچنان در پارلمان با هدف تصویب بررسی میشود. این تغییر نظر، موجی از خشم را در رسانههای اجتماعی ایجاد کرد، جایی که موضوعاتی مانند دموکراسی، فساد و فقدان آزادی مطبوعات از جمله موضوعهای مورد بحث قرار گرفت. فعالان، هنرمندان و اینفلوئنسرها روز دوشنبه خواستار اعتراض شدند که اتحاد مخالف «تغییر مداوم» و «بلغارستان دموکراتیک» طرفدار اروپا (PP-DB) نیز به آنها پیوستند.
الکساندر تانف، دانشجوی حقوق دانشگاه صوفیه «سنت کلیمنت اوخریدسکی» و یکی از آغازگران اعتراضها، به روزنامهٔ ال پائیس توضیح میدهد که «دلیل اصلی اعتراضها بودجههای پیشنهادی دولت بود که باز هم شامل اصلاحات داخلی نمیشد، بلکه فقط نحوه توزیع پول و افزایش بار مالیاتی را در بر میگرفت.» اما این فقط بهانه بود. این فعال ۲۱ ساله که خود را کسی میداند که تمام تلاش خود را برای الهام بخشیدن به مردم و ایجاد انگیزه برای مبارزه برای آینده کشورشان انجام میدهد، ادامه میدهد: «دلیل واقعی این است که مردم از حکومت دو سیاستمدار فاسد خسته شدهاند: بوریسوف، که سالها شخصاً یا از طریق نمایندگان حزبش بر کشور حکومت کرد، و پیفسکی، یک الیگارشی که دولت و نهادهای آن را به دست گرفته است.» در عوض، خشم او بیشتر متوجه پیفسکی، رهبر یک حزب کوچک از اقلیت ترک است که متهم به در دست گرفتن قدرت در سایه است. تانِف با اذعان به غافلگیری از واکنش قدرتمند جوانان، ادعا میکند: «او که به دلیل فساد تحت قانون ماگنیتسکی ایالات متحده و متعاقباً توسط بریتانیا تحریم شده است، از حمایت دفتر دادستانی برخوردار است که هیچ اقدام قانونی را آغاز نکرده است.» او میگوید: «این اعتراضات نشان میدهد که نسل Z را نمیتوان رشوه داد، مرعوب کرد یا تلویزیون را دستکاری کرد.»
الکساندر پتکوف، که در حال گذراندن دوره کارشناسی ارشد «مطالعات امنیت، رادیکالیسم و مبارزه با تروریسم» در دانشگاه نظامی ملی راکوفسکی است، میگوید: «جوانان میخواهند در یک کشور دموکراتیک مبتنی بر حاکمیت قانون زندگی کنند. امید اصلی ما ایجاد نسل جدیدی از رهبران و نمایندگان دموکراتیک است که بتوانند تغییرات تاریخی و واقعی را در کشورمان ایجاد کنند، اما برای تحقق این امر، باید فعالانه صبور، پیگیر و باهوش باشیم.» این دانشجوی ۲۳ ساله پیشبینی میکند که اعتراضات تا زمان سقوط دولت ادامه خواهد یافت.
روز دوشنبه، راهپیمایی گسترده تا نیمهشب به صورت مسالمتآمیز ادامه داشت. اما اندکی پس از آن، گروهی از افراد نقابدار به دفتر مرکزی حزب «آغاز نو» پیفسکی نزدیک شدند. در آنجا، آنها پنجرهها را شکستند، سطلهای زباله را آتش زدند و به سمت مأموران پلیس سنگ و ترقه پرتاب کردند که منجر به دستگیری ۷۱ نفر شد.
تانِف تأکید میکند: برخی از سیاستمداران و رسانهها این ادعا را منتشر کردند که این اعتراض ضد اتحادیه اروپا یا ضد منطقه یورو و یک عمل خرابکاری بوده است، اما این درست نیست. هم شهروندان طرفدار اروپا و هم شهروندان بدبین به اروپا با بوریسوف و پیفسکی مخالف هستند.
از نظر رومنا فیلیپووا، مدیر سازمان مستقل «مؤسسه تحلیلهای جهانی» (IGA)، این اعتراضات بیانگر بلوغ جامعه مدنی در بلغارستان است، فرآیندی که به ویژه از زمان آغاز جنبش ضد فساد در سال ۲۰۲۰ در حال توسعه بوده است. این کارشناس بلغاری با اشاره به تمایل جوانان به شورش علیه ساختارهای اجتماعی و سیاسی سرکوبگر، به این روزنامه گفت: «در سالهای اخیر، بلغاریها شروع به شکلدادن عاداتی در جهت تشکیل انجمنهای مدنی افقی کردهاند، در حالی که همزمان نسل Z در صحنه ظاهر شده است.» او خاطرنشان میکند: اعتراضات فعلی در بلغارستان خواستار پایان دادن به مدل شکستخورده حکومت، فساد و استبداد است. بدون شک، یک مدیریت دولتی جدید و سیاستهای شایستهسالارانه برای اصلاح دنیای تجارت و جامعه از اهمیت حیاتی برخوردار خواهد بود.
مخالفان پیشبینی میکنند که فشار بر دولت در خیابانها ادامه خواهد یافت، چرا که دولت بودجه اولیه را پس گرفته و اطمینان داده است که قصد برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی را ندارد، انتخاباتی که هشتمین انتخابات در کمی بیش از سه سال خواهد بود. استفان تفروف، عضو هیئتمدیرهٔ حزب «بله، بلغارستان»، که بخشی از «بلغارستان دموکراتیک» است، هشدار میدهد: تنش سیاسی و نارضایتی در میان مردم، به ویژه جوانان، در صورت عدم استعفا افزایش خواهد یافت.
ائتلاف او با «تغییر مداوم» این جمعه رأی عدم اعتماد را ارائه خواهد داد تا هفته آینده دولت را که متشکل از سه حزبی است که اکثریت پارلمان را ندارند و برای بقا به حمایت حزب پیفسکی نیاز دارند، سرنگون کند. تافروف، سفیر سابق در لندن، پاریس، رم و سازمان ملل متحد، با عصبانیت گفت: «ما نگران این هستیم که سیستم قضایی بلغارستان به خوبی کار نکند و با سیاستمداران فاسد مبارزه نکند.»
این سیاستمدار به «تأثیر منفی» پیفسکی اشاره میکند و او را به «باجگیری از سیاستمدارانی که از او حمایت نمیکنند» متهم میکند. او میافزاید: پیفسکی محصول یک سیستم مشتریمداری و فساد سازمانیافته است.
در این حال، نه تنها مخالفان از استعفای دولت و برگزاری انتخابات جدید حمایت میکنند، بلکه رومن رادف، رئیسجمهور طرفدار روسیه، نیز از این موضوع حمایت میکند.
منبع: e-vestnik.bg