اندیشهٔ نو
شنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۴
گزارش خبری اندیشهٔ نو: دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ)، عالیترین مرجع قضایی سازمان ملل متحد، در یک تصمیمگیری تعیینکننده در تاریخ ۵ دسامبر ۲۰۲۵ (۱۴ آذر ۱۴۰۴) اعلام کرد که دعوای متقابل جمهوری فدراسیون روسیه علیه اوکراین را ذیل «کنوانسیون پیشگیری و مجازات نسلکشی» قابل رسیدگی میداند و این ادعا در روند جاری دادرسی قرار داد.
دیوان بینالمللی دادگستری همچنین با نپذیرفتن درخواست اوکراین برای رد کردن این ادعای روسیه (motion to dismiss) تأکید کرد که ادعای روسیه در چارچوب صلاحیت آن دادگاه است و ارتباط مستقیم با موضوع اصلی پرونده دارد.
زمینهٔ حقوقی و روند پرونده
پروندهای که اکنون در دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) در لاهه، هلند، در جریان است با درخواست اولیهٔ اوکراین در ۲۶ فوریه ۲۰۲۲ (۷ اسفند ۱۴۰۰)، چند روز پس از شروع تهاجم همهجانبهٔ روسیه به اوکراین، آغاز شد. اوکراین در آن درخواست ادعا کرد که روسیه با تحریف مفهوم نسلکشی (اوکراین در سرزمینهای شرقی و روسزبان)، و استفاده از آن بهعنوان بهانهٔ قانونی برای توجیه حمله، پیمان (کنوانسیون) نسلکشی ۱۹۴۸ را نقض کرده است.
تصمیم جدید: رسیدگی به ادعای متقابل روسیه
دیوان بینالمللی دادگستری در دستور ۵ دسامبر ۲۰۲۵ (۱۴ آذر ۱۴۰۴) رأی داد که اظهارات روسیه دربارهٔ اینکه اوکراین در مناطقی مانند دونباس نسلکشی کرده است میتواند بهعنوان ادعای متقابل بررسی شود. این تصمیم بههیچوجه اثبات وقوع نسلکشی اوکراین به معنای واقعی نیست، بلکه فقط به معنای پذیرفته شدن شکایت روسیه برای رسیدگی قضایی در همان پرونده است.
دادگاه مهلت زمانی مشخصی نیز تعیین کرده است:
🔹 اوکراین تا ۷ دسامبر ۲۰۲۶ باید پاسخ کتبی به ادعاهای متقابل روسیه بدهد
🔹 روسیه تا ۷ دسامبر ۲۰۲۷ فرصت دارد به پاسخ اوکراین پاسخ دهد
واکنشها و پیامدهای احتمالی
● اوکراین و متحدانش تاکنون بارها تأکید کردهاند که هیچ مدرک معتبر بینالمللی در مورد نسلکشی ساختگی در دونباس وجود ندارد و این اتهامها را ابزاری برای توجیه تهاجم روسیه به اوکراین میدانند. این نظر در تحقیقات مستقل نهادهای حقوق بشری نیز تکرار شده است.
● روسیه اصرار دارد که اتهام «نسلکشی» اوکراین در دونباس یک «ادعای جدّی» است و بنیاد حقوقی برای اقدامات متقابل روسیه دارد، اما تاکنون هیچ مرجع بینالمللی مستقلی این ادعا را تأیید نکرده است.
● کارشناسان حقوق بینالملل تأکید میکنند که پذیرفته شدن دعاوی متقابل به معنای قضاوت قطعی دربارهٔ حقیقت ادعاها نیست، بلکه فرایند دادرسی را طولانیتر و پیچیدهتر میکند تا هر دو طرف بتوانند اسناد و شواهد خودشان را ارائه کنند.
جمعبندی
🔹 دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) تصمیم گرفته است که ادعای متقابل روسیه در همین پرونده قابل رسیدگی است.
🔹 این تصمیم ثابتکنندهٔ نسلکشی اوکراین نیست، بلکه مقدمهٔ بررسی حقوقی است.
🔹 روند دادرسی اکنون به مرحلهای رسیده است که هر دو طرف میتوانند بهطور رسمی ادعاها، شواهد، و دفاع خودشان را ارائه کنند تا دادگاه پس از بررسیهای کارشناسی رأی نهایی را صادر کند.