سهشنبه ۱۸ آذر ۱۴۰۴
تارنمای داوطلب: همزمان با رویداد «جمعهٔ سیاه» (Black Friday)، کارگران برخی از شرکتهای بزرگ فناوری و خردهفروشی، از جمله آمازون، در نقاط مختلف جهان علیه نقض دموکراسی در محل کار متحد شدند و به اعتصابی سراسری پیوستند که به آمازون میگوید باید هزینه و تاوان نقض حقوق کارگران و بیمسئولیتیاش نسبت به جامعه و محیطزیست را بپردازد.
کارزار «Make Amazon Pay» [آمازون را وادار کنید تاوان عملکردش را بدهد]، که اکنون وارد ششمین سال شده است، امسال نیز سیاستهای کاری آمازون، نفوذ سیاسی این شرکت، و تأثیرهای مخرب زیستمحیطی آن را هدف قرار داده است. همزمان با آماده شدن آمازون برای یکی از بزرگترین روزهای خرید سال که به «جمعهٔ سیاه» معروف است، هزاران نفر در کشورهای مختلف جهان خود را برای موجی از اعتصابها و اعتراضهای هماهنگ در بیش از ۳۰ کشور آماده کردند. [این گزارش پیش از جمعهٔ سیاه (۲۸ نوامبر/۷ آذر) تهیه شده است.]
گزارشهای منتشرشده حاکی از آن است که اتحادیههای کارگری، کارکنان حوزهٔ فناوری، سازمانهای حقوق بشری، و گروههای محیطزیستی همزمان با رویداد «جمعهٔ سیاه» تا «دوشنبه خرید آنلاین» (Cyber Monday) در قالب کارزار «Make Amazon Pay» علیه این غول فناوری دست به اعتراض زدند.
سازماندهندگان این کارزار آمازون را متهم میکنند که به تشدید نابرابری دامن زده و از سوی دیگر با تأمین مالی مراسم تحلیف دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به حقوق دموکراتیک لطمه زده و تخریب محیطزیست را شتاب بخشیده است. به گفتهٔ آنها، آمازون با تأمین مالی تحلیف ترامپ در عمل بهای حمایت از سرکوب اتحادیهها، مقرراتزدایی، و عقبگرد در عرصهٔ حفاظت از محیطزیست را تأمین و پرداخت کرده است.
به گفتهٔ برگزارکنندگان، اعتراضهای امسال در شرایطی برگزار میشود که نفوذ جهانی آمازون بسیار گسترش یافته و دیگر صرفاً به خردهفروشی محدود نیست، بلکه حوزههایی چون لُجستیک، خدمات ابری، پلیس، کنترل مرزها، و لابیگری سیاسی را نیز در بر گرفته است.
«نه به آیندهٔ تکنو-اقتدارگرا»
گرچه آمازون با صدور بیانیهای ادعا کرده است که این کارزار «بهعمد اطلاعات گمراهکننده منتشر میکند و روایتی نادرست را ترویج میدهد»، کریستی هافمن، دبیرکل اتحادیه جهانی UNI، که نمایندهٔ بخش خدمات در سراسر جهان است، به یورونیوز گفته است که آمازون، مالکش جف بزوس، و متحدان سیاسیاش روی آیندهٔ تکنو-اقتدارگرا شرطبندی کردهاند، اما در روز Make Amazon Pay کارگران در سراسر جهان میگویند: دیگر بس است!
او افزود: «سالهاست که آمازون با اتکا به قدرت سیاسیِ چهرههای اقتدارگرا حق دموکراسی کارگران در محیط کار و حق تشکلیابی آنها را سرکوب کرده است. الگوی کاری این شرکت نابرابری را تشدید کرده و به حقوق بنیادین کارگران برای سازمانیابی، چانهزنی جمعی، و مطالبهٔ محیطهای کاری ایمن و عادلانه لطمه میزند.» اشارهٔ او به تلاشهایی است که کارگران آمازون در سراسر جهان برای دستیابی به حق تشکیل اتحادیه (سندیکا) به کار بستهاند و بیشتر آنها شکست خورده است. جز در انبارهای چند کشور همچون ایالات متحد آمریکا، بسیاری از شعبههای آمازون (بسته به کشور و قوانین داخلی) هنوز بدون اتحادیهٔ صنفی رسمیاند.
فناوریهای آمازون در تاروپود خشونت جهانی تنیده شده است
دیوید آدلر، هماهنگکنندهٔ مشترک سازمان سیاسی «بینالملل پیشرو» (Progressive International)، نیز به یورونیوز گفته است که آمازون به «ستونی از نظم نوین اقتدارگرایانه مبتنی بر نظارت و استثمار» بدل شده است.
او اضافه کرد: «از یورشهای پلیس مهاجرت آمریکا (ICE) گرفته تا سرکوب فلسطینیان، فناوریهای آمازون در دستگاههای اعمال خشونت در سراسر جهان حضور دارند. اما کارزار Make Amazon Pay نشان میدهد که کارگران و جوامع میتوانند در برابر این قدرت بایستند و آیندهای بر پایهٔ کرامت انسانی و دموکراسی بسازند.»
روایت کارگران از شرایط طاقتفرسا
میخواهیم زنده به خانه برگردیم
در سطح میدانی، بسیاری از کارگران میگویند افزایش بیوقفهٔ فشارهای بهرهوری و شرایط سخت کاری آنها را به نقطهٔ فروپاشی رسانده است. نِها سینگ، کارگر یکی از انبارهای آمازون در شهر مانِسار هند، از گرمای طاقتفرسایی میگوید که در تابستان انبارها را به «کوره» تبدیل میکند: «در اوج گرما، انبار مثل کوره است؛ کارگران از حال میروند، اما کار متوقف نمیشود.»
او افزود: «حتی اگر بیهوش میشدیم، اجازه نداشتیم یک روز مرخصی بگیریم. اگر یک روز غیبت میکردیم، از حقوقمان کم میشد و اگر سه روز مرخصی میگرفتیم، اخراج میشدیم. آمازون با ما مانند شیء مصرفی رفتار میکند. ما به کارزار Make Amazon Pay پیوستهایم تا ابتداییترین حقوقمان را مطالبه کنیم: ایمنی، کرامت انسانی، و اینکه زنده به خانه برگردیم.»
پیامدهای زیستمحیطی غولهای فناوری
گروههای محیطزیستی نیز هشدار میدهند که قدرت فزایندهٔ سیاسی آمازون خطری فراتر از محیطهای کاری به همراه دارد. سانا قُطبی، از مسئولان ارشد کارزار در سازمان «صلح سبز» بینالملل، در این باره میگوید: «آمازونِ جف بزوس نمونهای روشن از تأثیرهای ویرانگر و روبهگسترش غولهای فناوری بر انسان و سیارهٔ زمین است.»
او افزود: «جنبش Make Amazon Pay به جهان نشان میدهد که آمازون در قلب پیوند فزاینده میان شرکتهای بزرگ فناوری و رژیمهای سرکوبگر قرار دارد. شرکتهای غولپیکرِ متعلق به میلیاردرها، همچون آمازون، به تهدیدی جدّی برای حقوق ما تبدیل شدهاند؛ هم صدای اعتراض را سرکوب میکنند و هم سیاره را به نابودی میکشانند. زمان آن رسیده است که در برابر نفوذ بیحدومرز غولهای فناوری مقاومت کنیم و آمازون را وادار کنیم بهای عملکردش را بپردازد.»
اعتراضها از اروپا تا آسیا و آمریکا
اعتراضهای امسال تقریباً تمام امپراتوری جهانی آمازون را در بر میگیرد. در آلمان، کارکنان انبارهای آمازون با حمایت اتحادیهٔ «ver.di» قصد دارند دست به اعتصاب بزنند. در سراسر آمریکا نیز فعالان اعتراضهای «دوشنبهٔ خرید آنلاین» را با تمرکز بر قراردادهای آمازون با ادارهٔ مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) برگزار میکنند و این شرکت را به تقویت سامانههای نظارتی آن نهاد متهم میکنند.
در اروپا، اعتراضهایی در دانمارک، اسپانیا، یونان، بریتانیا، لهستان، و لوکزامبورگ برنامهریزی شده است. در کنار آن، کشورهایی چون استرالیا، اندونزی، تایوان، نپال، فلسطین، برزیل، کلمبیا، و آفریقای جنوبی نیز شاهد اقدامهای اعتراضی خواهند بود.
همزمان با تجمعهای خیابانی، مجموعهای از اقدامات دیجیتال و خلاقانه نیز برای جلب توجهها به نفوذ سیاسی آمازون در حال برنامهریزی است؛ از جمله نورافشانیهای اعتراضی و رویدادهای همبستگی آنلاین.
آمازون در پاسخ به این انتقادها اعلام کرده است که در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ صددرصد برق مصرفی عملیاتش را با انرژیهای تجدیدپذیر جبران کرده و در بیش از ۶۰۰ پروژهٔ انرژی پاک در سراسر جهان سرمایهگذاری کرده است.
«مزد عادلانه، مالیات عادلانه، جبران خسارت محیطزیست»
فعالان این کارزار میگویند آمازون به یکی از نیروهای اصلی شکلدهنده به حیات سیاسی و اقتصادی جهان تبدیل شده است، از جمله با حمایت مالی از مراسم تحلیف ترامپ و بهرهمندی از کاهش مالیات شرکتها.
سازماندهندگان هشدار میدهند که سرمایهگذاری شتابان آمازون در حوزهٔ خودکارسازی (اتوماسیون) و هوش مصنوعی صدها هزار شغل را تهدید میکند و در عین حال مراکز عظیم دادهٔ این شرکت- که از بزرگترینها در جهاناند- مقادیر عظیمی آب و انرژی مصرف میکنند.
ائتلاف «Make Amazon Pay» خواستار مزد عادلانه برای کارگران، پرداخت مالیات واقعی آمازون، و جبران خسارتهای زیستمحیطی ناشی از رشد افسارگسیختهٔ این شرکت است.
کارزار «Make Amazon Pay» فقط یک اعتراض صنفی نیست
جنبش جهانی «Make Amazon Pay» را نباید صرفاً مجموعهای از اعتراضهای کارگری به یک شرکت بزرگ دید؛ این کارزار در واقع به نمادی از تقابل جهانی میان سرمایهداری پلتفرمی و حقوق اجتماعی، دموکراتیک، و زیستمحیطی تبدیل شده است. آمازون امروز فقط فروشگاه آنلاین نیست، بلکه بازیگری کلیدی در پنج حوزهٔ قدرت از قبیل قدرت اقتصادی، فناوری، نظارتی و امنیتی، سیاسی، و زیستمحیطی است. از این منظر، اعتراضهای کارگران فقط دربارهٔ مزد و شرایط کار نیست، بلکه اعتراض به شکل تازهای از تمرکز قدرت در عصر فناوری است که همزمان بازار، سیاست، امنیت، و محیطزیست را در سیطرهاش میگیرد.
یکی از مهمترین جنبههای این جنبش تأکید بر سرکوب سازمانیابی کارگران است. آمازون نهتنها در آمریکا، بلکه در بسیاری از کشورها با ابزارهای حقوقی، امنیتی، و فناورانه تلاش کرده است مانع شکلگیری اتحادیههای کارگری مستقل شود. این یعنی که کارگران حق چانهزنی واقعی ندارند، تصمیمگیریها کاملاً از بالا تحمیل میشود، الگوریتمها جای مدیران را گرفتهاند، و انسان به نیروی بیارادهٔ سیستم تبدیل شده است. اینجاست که برخی تحلیلگران به این نتیجه میرسند که «فناوری بهخودیِ خود دموکراتیک نیست و در ساختار سرمایهداری به ابزار اقتدارگرایی تبدیل میشود.» در واقع اکنون آمازون فقط شرکتی سودمحور نیست، بلکه فعالانه وارد شبکهٔ قدرت سیاسی جهانی شده است. حمایت مالی از ترامپ، همکاری با نهادهای مهاجرتی و امنیتی، و فروش فناوریهای نظارتی همگی نشان میدهد که الگوی سودآوری آمازون با سرکوب، کنترل، و تضعیف حقوق مدنی در هم آمیخته است. با این حال، تجربهٔ کارزارهایی چون «Make Amazon Pay» برای کشورهایی مثل ایران پیام مهمی دارد و آن این است که حتی در شرایط سرکوب تشکلیابی رسمی، میتوان با شبکههای غیررسمی، همبستگی دیجیتال، ائتلاف با ذینفعان، و فشار بینالمللی قدرت شرکتهای بهظاهر شکستناپذیر را به چالش کشید.
منابع:
https://www.euronews.com/next/2025/11/27/make-amazon-pay-global-strikes-planned-on-black-friday-as-workers-in-over-30-countries-uni
https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2018/rise-digital-authoritarianism