پرچم هندوراس. عکس از Camfer03 – CC0
نوشتهٔ دبلیو تی ویتنی، روزنامهنگار سیاسی آمریکایی، در کانترپانچ
ترجمهٔ م. حامد – اندیشهٔ نو
جمعه ۳۰ آبان ۱۴۰۴
در انتخاباتی که قرار است روز ۳۰ نوامبر (۸ آذر) در هندوراس برگزار شود رئیسجمهور بعدی کشور و ترکیب مجلس ملی آن کشور تعیین خواهد شد. شیومارا کاسترو، رئیسجمهور کنونی از حزب دموکراتیک سوسیالیست آزادی و بازسازی (لیبره) که از سال ۲۰۲۲ در این سمت است، ریاستجمهوریاش محدود به یک دوره است. در انتخابات پیش رو، ریکسی مونکادا، نامزد ریاستجمهوری از حزب لیبره است که پیش از این وزیر دارایی و سپس وزیر دفاع در دولت کاسترو بود.
اغلب گفته میشود که ده خانواده در هندوراس حکومت میکنند و بیشتر ثروت کشور را در اختیار دارند. نفوذ آنها بهحدّی است که نیروهای مخالف چپگرا باید برای مقابله با قدرتمندترین مقاومت آنها آماده باشند.
مانوئل زلایا، فرد اهل کسبوکاری که سیاستمداری پیشرو شد، از سال ۲۰۰۶ تا ژوئن ۲۰۰۹ رئیسجمهور هندوراس بود. در آن سال او را با کودتای نظامی به کمک آمریکا سرنگون کردند. او مدافع تعیین حداقل مزد، اصلاحات ارضی ملایم، و تشکیل مجلس مؤسسان شده بود. زلایا اکنون هماهنگکنندهٔ حزب لیبره است که در سال ۲۰۱۱ در واکنش به کودتا تأسیس شد. او همسر رئیسجمهور کنونی شیومارا کاسترو است.
تلاشهای شیومارا کاسترو در انتخابات ریاستجمهوری در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۷ با تقلب انتخاباتی و حملههای خشونتآمیز سازمانیافتهٔ دو حزب جاافتادهٔ «ملی» و «لیبرال» مواجه شد و ناکام ماند. پیروزی قاطع انتخاباتی او در سال ۲۰۲۱ حاصل افشای ارتباط رئیسجمهور وقت خوان اورلاندو هرناندز و حزب «ملی» او با فساد و قاچاق مواد مخدر بود. هرناندز و برادرش، که به جرایم مرتبط با مواد مخدر و سلاح محکوم شدهاند، دورهٔ حبسهای طولانی در زندانهای آمریکا را میگذرانند. دورهٔ دوم ریاستجمهوری هرناندز نیز طبق قانون اساسی غیرقانونی بود.
طبق نظرسنجیهای کنونی، ریکسی مونکادا، نامزد حزب لیبره، بخت خوبی برای پیروزی یا کسب اکثریتی اندک دارد. توطئه برای جلوگیری از پیروزی او از یک ماه پیش از رأیگیری شکل گرفته است.
یوهل زلایا، دادستان کل، روز ۲۹ اکتبر (۷ آبان) گزارش داد که چند گفتوگوی صوتی ضبطشده و درزکرده را همراه با متن نوشتنی آنها برای تحقیق به وزیر کشور داده است. مارلون اوچوا، از حزب لیبره و یکی از سه عضو شورای ملی انتخابات هندوراس، این پیامها را پیدا کرده است. هر عضو این شورا نمایندهٔ یک حزب سیاسی است. گفته میشود که صداهایی که در این ضبطها شنیده میشود متعلق به کوزت لوپز، عضو شورای ملی انتخابات از حزب ملی، توماس زامبرانو، رئیس هیئت نمایندگان مجلس از حزب ملی، و یک افسر نظامی است که نام او افشا نشده است.
به گفتهٔ یوهل زلایا، این گفتوگوها دربارهٔ برنامههایی برای استخدام شرکتهای حملونقل و نیروی انسانی برای انتقال نتایج رأیگیری در روز انتخابات، گماردن مأموران در میان ناظران انتخابات، ایجاد اختلال در انتقال دادهها، اعلام زودهنگام برنده شدن سالوادور نصرالا سالوم، نامزد حزب لیبرال راستگرا، ایجاد شک و تردید در رسانهها دربارهٔ روند رأیگیری، و اعلام نتایج جزئی مطلوب بهعنوان «بهانهٔ احتمالی برای اعتراض و تعلیق روند» انتخابات بود.
به گفتهٔ یک ناظر، «این گفتوگوها حاکی از… طرحی برای فشار آوردن به بازیگران خارجی، بهویژه سفارت آمریکا در تگوسیگالپا (پایتخت هندوراس)، برای به رسمیت نشناختن پیروزی نامزد حزب لیبره است. به این ترتیب، این اختلاف داخلی به بحران شناسایی بینالمللی تبدیل خواهد کرد.» در این گزارش کوزت لوپز-اوسوریو، عضو شورای انتخابات، با هیجان میگوید: «از ابزارهایی که اعضای سفارت به ما دادهاند استفاده خواهیم کرد.»
یک ناظر هندوراسی میگوید سالوادور نصرالا «انتخاب مطلوب ارتجاعیترین محافل در واشنگتن» است، کسی که وعده داده است «طرحی امنیتی» مشابه با طرح نایب بوکله، رئیسجمهور دیکتاتور السالوادور، را اجرا کند. نصرالا یکسوم دورهٔ زمانی پیش از انتخابات را به سفر در آمریکا و اسپانیا گذراند که احتمالاً برای کسب حمایت بوده است.
حزب لیبره روز ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) «بسیج دائمی… [علیه] طرح دوحزبی برای دستکاری در انتخابات پیش رو» را اعلام کرد. مانوئل زلایا، هماهنگکنندهٔ کل حزب، اعلام کرد: «ما باید خودمان را برای شکست دادن کودتای انتخاباتی آماده کنیم… آنها میدانند که ما در سال ۲۰۰۹ کودتا را ناکام گذاشتیم و هرگز بازنخواهیم گشت!»
ریکسی مونکادا در یک گردهمایی در روز ۹ نوامبر (۱۸ آبان) دستاوردهای دورهٔ ریاستجمهوری کاسترو را بررسی کرد، برنامهاش را برای حکومت شرح داد، و به چرخشی جدید در ماجرای کودتا اشاره کرد. شورای ملی انتخابات در آن روز روند برگزاری انتخابات را در سراسر کشور شبیهسازی کرده بود. فقطا ۱,۵۵۶ حوزه از ۴,۳۶۲ حوزهٔ رأیگیری اسناد و مدارک رأیگیری واقعاً به حوزهٔ مرکزی فرستادند. فقط ۲۳٫۷٪ از دستگاههای بیومتریک [اثر انگشت دیجیتال] کار میکردند. این وضع مشابه با همان سناریویی است که در گفتوگوهای ضبطشده بیان شده است.
مونکادا برنامههای حزب را توضیح داد: ۱۲ فعال حزب لیبره از هر یک از ۱۸ استان هندوراس تا روز انتخابات در تگوسیگالپا باقی خواهند ماند. آنها «کمیسیون، …جبههٔ نبرد ما در دفاع از پیروزی» خواهند بود. فعالان حزب در آن روز مدارک رأیگیری را برای شمارش آرا به دفترهای حزب در نقاط متعدد منتقل میکنند.
توجه به زمینهٔ این تحول هم مهم است. دولت آمریکا مدتهاست صدها نیرو و چند واحد نظامی در پایگاه هوایی سوتو کانو در هندوراس نگه داشته است. این بزرگترین پایگاه آمریکا در آمریکای مرکزی است که مداخلهٔ آمریکا در امور منطقهیی را تسهیل میکند، مانند زمانی که دولت آمریکا در دههٔ ۱۹۸۰ تدارکات لازم را به شبهنظامیان کُنترا (ضدّانقلاب) که در نیکاراگوئه میجنگیدند فرستاد.
منافع اقتصادی آمریکا در هندوراس بر بخشهای معدن، گردشگری، و صادرات کشاورزی متمرکز است. هندوراس- مرکز منطقهیی انتقال مواد مخدر به آمریکا- هدف فعالیتهای مبارزه با مواد مخدر آمریکا شناخته میشود، اما در ضمن منطقهای برای مداخلهٔ نظامی به بهانهٔ مبارزه با مواد مخدر است.
رئیسجمهور شیومارا کاسترو چند بار هم مقامات آمریکایی را ناراحت کرده است. او در حمایت از چین روابطش را با تایوان قطع کرد و از رئیسجمهور ونزوئلا مادورو در برابر اتهامهای آمریکا در مورد تقلب در انتخابات ۲۰۲۴ حمایت کرد. او در اوت ۲۰۲۴ سفیر آمریکا را به دخالت در امور نیروهای نظامی هندوراس متهم و به لغو معاهدهٔ استرداد دوملیتی اشاره کرد. کاسترو در واکنش به برنامههای دولت آمریکا برای اخراج گستردهٔ مهاجران آمریکای مرکزی، در ژانویه ۲۰۲۵ تهدید به اخراج نیروهای آمریکایی از هندوراس کرد.
دولت حزب لیبره کاسترو موفقیتهایی نیز داشته است: بزرگراههای جدید، بیمارستانهای جدید، جنگلکاری، برق یارانهیی، برقرسانی به خانوارهای روستایی، بورسهای آموزشی، وام برای هزاران کشاورز، بذر و کود برای ۴۵۰هزار کشاورز، باغهای محلی، ۵,۰۰۰ مرکز آموزشی بازسازیشده، و بازتوزیع زمین.
میزان قتل در هندوراس بهازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت از میانگین ۴۱٫۷ در دورهٔ ریاستجمهوری هرناندز به ۲۷٫۲ در دورهٔ کاسترو کاهش یافت. میزان فقر خانوادهها از ۷۳٫۶٪ به ۶۲٫۹٪ کاهش یافت. دولت قبلی طرح بهاصطلاح «مناطق اشتغال و توسعهٔ اقتصادی» را تشویق و ترویج کرده بود. کاسترو به این طرح پایان داد، چون کنترل مناطق شهرداری را به سرمایهگذاران خارجی میداد و ساکنان را از خودگردانی و حقوق قانونی محروم میکرد.
ریکسی مونکادا ۶۰ ساله، نامزد حزب لیبره در انتخابات پیش رو، از خانوادهای کارگر است که در مدرسههای روستایی و شهری تدریس کرده، درس حقوق خوانده، و وکیل و مدرس حقوق کیفری بوده است. او در دولت رئیسجمهور مانوئل زلایا (۲۰۰۶-۲۰۰۹) وزیر کار و تأمین اجتماعی بود. او مدیریت شرکت برق دولتی را نیز بر عهده داشت.
مونکادا اعلام کرد که در مقام رئیسجمهور «از حاکمیت کارگران و دولت دفاع خواهد کرد و نظام اقتصادی را دموکراتیک خواهد کرد.» او گفته است که «نظام دادگستری را متحول میکند، با مصونیت از مجازات مبارزه میکند، وزارت کشور را اصلاح و دادگاهها را تقویت میکند… و شرکتهای دولتی استراتژیک» را بازیابی میکند. او اعلام کرده است که از مراقبتهای بهداشتی و آموزش همگانی دولتی حمایت خواهد کرد- «بدون خصوصیسازی».
کریستوفر لاندو، معاون وزیر امور خارجی آمریکا، روز در ۱۲ نوامبر (۲۱ آبان) اعلام کرد که دولت آمریکا «بهسرعت و قاطعانه به هرگونه خدشه به سلامت روند انتخابات در هندوراس پاسخ خواهد داد.» سفارت آمریکا بلافاصله این پیام لاندو را بهطور گسترده منتشر کرد.
سالوادور نصرالا در مصاحبهای تلویزیونی در همان روز پرسید: «اگر این افراد (از حزب لیبره) بخواهند رأیها را بدزدند، چه خواهد شد؟» پاسخ او این بود: «آن کشتیهایی که بهزودی ونزوئلا را تصرف خواهند کرد خواهند آمد و هندوراس را هدف قرار خواهند داد.»
خبرنگار باتجربه جورجیو تروکی میگوید: «دخالت آمریکا در روند انتخاباتی هندوراس چیز جدیدی نیست». او با نقل گفتهای از لوئیس مندز، فعال سیاسی، اضافه میکند: «ما با همان سیاستهای سنّتی قدیمی روبهروییم، همراه با دخالت آمریکا، شرکتهای بزرگ، و بخشهای شرکتی وابسته به دستور کار نولیبرال با پروژهٔ سلبمالکیت از بخش دولتی و برچیدن آن… ادامه یافتن دولت حزب لیبره عقبگردی برای هدفهای ژئواستراتژیک سلطهٔ آمریکا بر آمریکای لاتین است. ما این موضوع را بهنحوی در انتخابات خواهیم دید.»