عکس از Mauro Pimentel/AFP/Getty Images
استوارت براون – دویچه وله
سهشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۴
سیاُمین همایش تغییرات آبوهوایی سازمان ملل متحد یا کاپ۳۰ (COP30) در زمانی برگزار میشود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و رهبر بزرگترین کشور آلایندهٔ کربنی تاریخی در جهان، حملهای بیسابقه را به برنامههای آبوهوایی و انرژیهای تجدیدپذیر آغاز کرده است.
ترامپ از زمان روی کار آمدن در ژانویه ۲۰۲۵ از رسانههای اجتماعی برای دروغپراکنیهایی دربارهٔ انرژی بادی استفاده کرده است. برای مثال، ادعا کرده است که توربینهای بادی باعث سرطان میشوند و نهنگها را میکشند. او همچنین با صدور چند فرمان اجرایی متعهد به «آزادسازی» انرژی فسیلی شد که آن را «مقرونبهصرفه و قابل اعتماد» مینامد، در حالی که بهغلط ادعا کرده است انرژیهای تجدیدپذیرِ به گفتهٔ او «ایدئولوژیک» موجب از بین رفتن مشاغل و افزایش هزینههای انرژی میشوند و مصرفکنندگان را «نابود» میکنند.
در پخش چنین اطلاعات گمراهکنندهای این واقعیت نادیده گرفته میشود که انتشار گازهای ناشی از سوزاندن زغالسنگ، گاز، و نفت در حال تغییر آبوهوای کرهٔ زمین است و موجب خشکسالی، سیل، طوفان، و گرمای مرگبار میشود.
این ادعاها همچنین با این واقعیت در تضاد است که ظرفیت روبهرشد انرژی خورشیدی و بادی در سالهای اخیر ارزانترین برق جهان را فراهم کرده است. انرژی پاک بهازای هر یک دلار سرمایهگذاری سهبرابر صنعت سوخت فسیلی شغل ایجاد میکند.
بازتاب فریبهای کلاسیک آبوهوایی ترامپ
کتی مالوی، مدیر کارزار پاسخگویی در «برنامهٔ اقلیم و انرژی اتحادیهٔ دانشمندان نگران» (نهاد علمی غیرانتفاعی مستقر در آمریکا)، به دویچهوله گفت: «دولت ترامپ از یک جزوهٔ راهنمای اطلاعات نادرست کهنه استفاده میکند و دوباره همان تاکتیکهای آشکار انکار [تغییرات آبوهوایی] را زنده میکند که صنعت سوخت فسیلی در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به کار میبرد.»
او افزود که شرکتهای نفت و گاز و زغالسنگ با الگوبرداری از تاکتیکهای فریب صنعت دخانیات دربارهٔ اثر سیگار بر سلامت دارند «در مورد دانش اقلیمشناسی و به بنبست کشاندن سیاستهای آبوهوایی، انرژی پاک، و حملونقل پاک ایجاد تردید میکنند.»
همایشهای آبوهوایی سازمان ملل متحد همواره از هدفهای اصلی حملهٔ شرکتهای سوخت فسیلی بهمنظور ایجاد تأخیر در روند گذار به انرژی پاک بودهاند. یک ارزیابی در سال گذشته نشان داد که بیش از ۱,۷۷۰ لابیگر سوخت فسیلی اجازهٔ حضور در همایش کاپ۲۹ (COP29) در باکو، جمهوری آذربایجان (در سال ۲۰۲۴) داشتند که تعداد آنها بیشتر از هیئتهای اعزامی همهٔ کشورها (جز سه کشور) بود.
در سال ۲۰۲۳، پژوهشگران فاش کردند که شرکتهای انرژی فسیلی به شرکت متا، مالک پلتفرمهای فیسبوک و اینستاگرام و واتساپ، برای راهاندازی تبلیغات گمراهکننده دربارهٔ تغییرات آبوهوایی در آستانهٔ همایش کاپ۲۸ در امارات متحدهٔ عربی تا حدود پنجمیلیون دلار (۴٫۳میلیون یورو) پرداخت کردهاند. بر اساس این گزارش، چهار غول نفت و گاز جهان، شامل شل، اکسونموبیل، بیپی، و توتالانرژی، ۹۸درصد هزینهٔ این تبلیغات را تأمین کرده بودند.
مقابله با اطلاعات نادرست از راه شفافیت
در شرایطی که بیم آن میرود جهان نتواند به هدف توافق پاریس برای محدود کردن گرمایش زمین به یک و نیم درجهٔ سانتیگراد بیشتر از دمای زمین در عصر پیشاصنعتی برسد، تلاش هماهنگی برای مقابله با تردیدافکنی و تأخیر در اقدام آبوهوایی در حال شکلگیری است.
امسال، برای نخستین بار، برنامهٔ جهانی «درستی اطلاعات دربارهٔ تغییرات آبوهوایی» به رهبری برزیل در دستور کار رسمی همایش کاپ۳۰ قرار دارد. هدف این برنامه تأمین مالی برای پژوهش، روزنامهنگاری تحقیقی، و کارزارهای ارتباطی در مورد تغییرات آبوهوایی است که با دیدگاههای ضدّعلمی مقابله و علم آبوهوا و ارائهٔ راهحلهایی برای مقابله با تغییرات آبوهوایی را تقویت میکنند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در نوامبر ۲۰۲۴ هنگام معرفی این طرح در نشست گروه۲۰ گفت: «ما باید با کارزارهای هماهنگ اطلاعات نادرست مبارزه کنیم که پیشرفت جهانی در امر تغییرات آبوهوایی را مختل میکنند، از انکار آشکار [این تغییرات] گرفته تا «سبزشویی» [ترفند بازاریابی شرکتها برای اینکه محصولاتشان را بهدروغ سازگار با محیطزیست جا بزنند] و آزار دانشمندان آبوهوا.»
ائتلاف «اقدام علیه اطلاعات نادرست آبوهوایی» (CAAD)، یک نهاد ناظر جهانی در حوزهٔ تغییرات آبوهوا، از رسانهها و شرکتهای بزرگ فناوری خواسته است که محتوای دروغین زیانبار دربارهٔ آبوهوا را برای مخاطبان پالایش کنند و دربارهٔ منبع هرگونه اطلاعات نادرست شفافسازی کنند تا «شفافیت و مسئولیتپذیری» تضمین شود.
با همهٔ اینها، دروغهای مربوط به آبوهوا، که تازهترین آنها را دولت ترامپ دربارهٔ هزینه و پتانسیل اشتغالزایی انرژیهای تجدیدپذیر منتشر کرده است، همچنان در رسانههای سراسر جهان تکرار میشود.
اوا مورل، دبیرکل سازمان غیردولتی «کوتا کلیما» میگوید: «بازگشت ترامپ به قدرت در ژانویه موجب افزایش چشمگیر انتشار اطلاعات نادرست آبوهوایی در رسانههای فرانسه شده است.»
گزارشی که با همکاری این سازمان دربارهٔ اطلاعات نادرست آبوهوایی تدوین شده است نشان میدهد که موارد فریب در این عرصه در رسانههای فرانسه در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۵ سهبرابر شده است.
«فرصت بیسابقه» برای مقابله با فریب سوخت فسیلی
«در شرایطی که کشورها تا سال ۲۰۳۰ در مسیر تولید بیش از دوبرابر آن میزان سوخت فسیلی قرار دارند که برای محدود کردن گرمایش زمین به ۱٫۵ درجه سانتیگراد مجاز شمرده میشود، ارتباطات علمی شفاف و دقیق دربارهٔ مسائل آبوهوایی اهمیتی حیاتی دارد.»
این موضوع در تازهترین گزارش شکاف تولید (Production Gap Report) مطرح شده است، گزارشی که «ناهماهنگی» میان میزان برنامهریزیشدهٔ تولید سوخت فسیلی در هر کشور و میزان واقعی تولید جهانی را پایش میکند.
کتی مالوی میگوید که اگر همایش کاپ ۳۰ امیدوار است که بتواند این ناهماهنگی را برطرف کند، باید از این «فرصت بیسابقه» برای تسهیل «اقدام هماهنگ جهانی برای مقابله با اطلاعات نادرست» بهره بگیرد.
او گفت: «افشای فریبکاریها و روشهای پنهان صنعت سوخت فسیلی یکی از بهترین راهبردهایی است که در اختیار داریم». به گفتهٔ او، استفاده از «اطلاعات درست و دستکارینشده و قابل اعتماد” میتواند فشار برای گذار سریع به انرژی پاک را تقویت کند.
الیزیو ماروبو، فعال و مشاور حقوقی «اتحادیهٔ بومیان درهٔ جاواری برزیل»، با بیان اینکه در همایش کاپ۳۰ باید اطلاعات گمراهکننده را همانطور که هست نامگذاری کرد، گفت: «من از اصطلاح ‘اخبار جعلی’ خوشم نمیآید.»
او در ادامه افزود: «این اصطلاح در نهایت باعث مشروع جلوه دادن چیزی میشود که اصلاً خبر نیست. من ترجیح میدهم آن را همانطور که واقعاً هست بنامم: دروغ.»