نوشین مقدمپناه – آتیه آنلاین
جمعه ۱۶ آبان ۱۴۰۴
ده سال از وعدهٔ ساماندهی نیروهای شرکتی گذشته، اما کارگران هنوز چشمانتظارند و عدالت شغلی در میان پاسکاری نهادها و منافع پنهان گم شده است.
«سالهاست دولت و مجلس ما را معطل کردهاند، ما امیدی به این همه طرح و لایحه نداریم، اگر قرار بود پیمانکاران حذف شوند، تا امروز شده بودند؛ نهتنها واسطهها حذف نشدند، بلکه سال به سال بساطشان گستردهتر شد.» محمدزاده کارگر پیمانکاری شاغل در یکی از پالایشگاههای پارس جنوبی است که به گفتهٔ خودش بیش از ده سال در پالایشگاههای گازی پارس جنوبی سابقه کار دارد.
او میگوید نزدیک هشت سال از این ده سال را در انتظار به ثمر رسیدن طرح ساماندهی و حذف پیمانکاران و تبدیل وضع به سر برده است: «در این مسیر موی سرمان سفید شد و صبرمان را از دست دادیم.»
تبعیض در ابعاد گوناگون
این کارگر، که نام واقعیاش از ترس تعدیل و تمدید نشدن قراردادش و همچنین «بلکلیست» شدن در پروژههای آتی فاش نمیشود، معتقد است «عدالت مزدی و شغلی» فقط با حذف پیمانکاران و واسطهها در نهادهای عمومی و دولتی، از جمله وزارت نفت محقق میشود. عدالت هیچ راه میانبُر دیگری ندارد.
محمدزاده از نمودهای عینی تبعیض در زندگی کارگران نفت و گاز بهخصوص آنهایی که در پالایشگاههای پارس جنوبی و مناطق نفتخیز کشور زندگی میکنند حکایت کرد:
«حقوقها متفاوت است؛ رسمیها یکونیم یا حتی دوبرابر پیمانکاریها که در نظام مزدی نفت «ارکان ثالث» نامیده میشوند حقوق میگیرند. اما تبعیض فقط محدود به حقوق ریالی نیست. خیلی جاها شاهد تبعیض و بیعدالتی هستیم. برای کارگران رسمی و قراردادیهای درجهٔ اول در اعیاد و مناسبتهای مختلف پاداش میریزند که به ما نمیدهند یا در بهترین حالت نصف مبلغ واریزی آنها نصیب ما میشود. حتی بیمههای تکمیلی نیز متفاوت است. آنها هزینهٔ کمتری برای سرانهٔ بیمهٔ تکمیلی میپردازند، در حالی که سطح خدمات و پوشش قرارداد بیمهٔ تکمیلیشان بهنسبت ما بسیار بهتر است.»
این کارگر میافزاید: « تبعیض گسترده است، حتی در کمپهای استراحت، سرویسهای رفتوآمد، و غذاهایی که در سلفسرویس به کارگران میدهند. باورتان نمیشود، غذای کارگران ارکان ثالث برخی پروژهها را با وانتبار میآورند و دست به دست میچرخانند تا به دست کارگر برسد؛ کارگر همانجا در خاکوخُل مینشیند و ناهار میخورد.»
کارگران رسمی تحت نظام ۱۴-۱۴ یا در نهایت ۲۳-۷ کار میکنند، به این معنا که ۱۴ روز سر پروژه هستند و ۱۴ روز به اصطلاح آف (تعطیلی) دارند و میتوانند تماموقت در کنار خانواده باشند. برای این کارگران، اگر غیربومی باشند و از استانهای دیگر برای کار آمده باشند، بلیت رفت و برگشت هواپیما میگیرند که با خیال راحت و در کمترین زمان ممکن بتوانند سر خانه و زندگیشان بروند و از روزهای تعطیل یا آف کنار خانواده لذت ببرند. اما این امکانات برای کارگران ارکان ثالث فراهم نیست. کارگر ارکان ثالث در نهایت ۷ روز در ماه را بیکار است و از بلیت هواپیما و پرداخت خرج رفتوآمد خبری نیست. این کارگر اگر راهش دور باشد، رفتن با اتوبوس چندان نمیصرفد. محمدزاده میگوید برخی از همکاران ما سه روز در راهاند که ۴ روز کنار خانواده باشند و باز خسته و کوفته به پروژه برگردند و روزی ۱۲ ساعت در شرایط سخت کار کنند.
این کارگر پیمانکاری آخر صحبتهایش به یک نکتهٔ کلیدی اشاره میکند: «زمانی نیروهای متخصص برای کار جنوب میآمدند، چند سال کار میکردند، و از پساندازشان در عرض چند سال در تهران خانه میخریدند. حالا با تورم و این حقوقهای کم، نه چیزی برای پسانداز باقی میماند و نه میتوان با این پولها خانهدار شد. بخش بزرگی از پرداختیها به جیب پیمانکاران میرود. اگر اینها حذف شوند، وضع کارگران خیلی بهتر میشود.»
وعدهای که مکرر شد
«حذف پیمانکاران» یک خواست کلیدی کارگران پیمانکاری نهادهای عمومی و دولتی از جمله وزارت نیرو، وزارت نفت، و شهرداریهاست. کارگران ارکان ثالث این نهادها بیش از هفت سال است که در انتظار تبدیل وضعیت و عقد قرارداد مستقیم با نهادهای بالاسری هستند. در این بین، بارها نمایندگان مجلس و بعضی مقامات دولت و حتی خود رؤسای جمهور بر ضرورت حذف پیمانکاران و برچیده شدن بساط آنها تأکید کردهاند، اما کار «ساماندهی» و حذف پیمانکاران هیچ زمان به نتیجه نرسیده است. در نهایت، بعد از چندینبار رفت و برگشت «طرح ساماندهی استخدام کارکنان دولت» میان مجلس، شورای نگهبان، و مجمع تشخیص مصلحت نظام، کار در مرحلهای در مجمع تشخیص به بهانهٔ اینکه طرح با افزودن به پیکرهٔ دولت موجب فربه شدن آن میشود متوقف مانده است.
دولت چهاردهم در آغاز کار وعده داد که فکری برای ساماندهی نیروهای پیمانکاری و برقراری عدالت شغلی در نهادهای مشمول میکند. بعد از کشاکشهای فراوان، طرح ساماندهیِ مجلس تبدیل به لایحهای در اختیار دولت شد و قرار بر این گرفت که دولت خودش با تصویب لایحهای کار را به سرانجام برساند.
در روزهای میانی شهریور، جزئیات بیشتری از نشست کمیسیون اجتماعی مجلس با معاون اول رئیسجمهور مبنی بر حذف شرکتهای پیمانکاری و انعقاد قرارداد مستقیم نیروهای شرکتی با دستگاههای مربوط منتشر شد.
جعفری آذر، نایب رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس، در تشریح جزئیاتی از نشست نمایندگان این کمیسیون با معاون اول رئیسجمهور بهمنظور پیگیری طرح ساماندهی کارکنان دولت گفت: «خوشبختانه جمعبندی و نتیجهٔ این جلسه بر این شد که سازمان اداری و استخدامی کشور طرحی را با محوریت حذف شرکتهای پیمانکاری و انعقاد قرارداد مستقیم با دستگاههای مربوطه تهیه کند و با همکاری مجلس همین طرح نهایی شود.»
او افزود: «امید است با این طرحی که دولت و معاون اول رئیسجمهور قول دادند و پیگیری که نمایندگان مجلس شورای اسلامی داشته و دارند بهزودی شاهد حذف پیمانکاریها و انعقاد قرارداد مستقیم با این نیروها توسط دستگاههای اجرایی باشیم.»
چرا زمان مشخص را اعلام نمیکنند؟
اما مشکل اینجاست که هیچ زمانبندی و نقشهٔ زمانی مشخصی برای تدوین و ابلاغ این لایحه از سوی دولت مطرح نشده است. مهران ربانی، فعال صنفی کارگران ارکان ثالث نفت و گاز کشور، در این رابطه به آتیهنو گفت: «نهتنها زمان مشخص برای حذف پیمانکاران اعلام نمیشود، بلکه کارگران را بعد از هشت سال انتظار دعوت به صبوری میکنند. بارها وعده دادهاند ‘پیمانکاران بهزودی میروند’، اما بعد از هشت سال باز هم این کارگران شرکتی و ارکان ثالث هستند که باید صبوری کنند.»
او افزود: «کافیست به مصاحبههای نمایندگان مجلس در هفت سال گذشته و قولهای مدیران دولت چهاردهم از زمان روی کار آمدن رجوع کنیم تا دریابیم کارگران چه زمان طولانیای انتظار کشیدهاند. هر بار با اظهارنظر و قول و وعده یک مقام رسمی امیدوار شدهاند، اما خیلی زود باز به در بسته خوردند.»
ربانی با تأکید بر اینکه «صبوری و انتظار هم حدّی دارد و نمیشود تا ابد منتظر پاسکاری دولتها و مجلس بمانیم»، ادامه داد: «بر اساس دادههای رسمی اعلام شده، چیزی حدود ۷۰۰هزار کارگر شرکتی در نهادهای مختلف سراسر کشور مشمول ساماندهی و تبدیل وضعیت میشوند. این ۷۰۰هزار نفر به معنای ۷۰۰هزار خانواده کارگریست که عموماً فاقد امنیت شغلی و ناراضی از آینده هستند. اگر بُعد خانوار را ۴ نفر نظر بگیریم، حدود ۳میلیون نفر از شهروندان کشور در انتظار تصویب طرح یا لایحهٔ ساماندهی و تعیین تکلیف هستند.»
به گفتهٔ این فعال کارگری، بنیان برخی از این خانوادههای کارگری به این ساماندهی بستگی دارد. امنیت شغلی سرپرست خانواده اساس خانواده را استحکام میبخشد و آن را از فروپاشی احتمالی نجات میدهد.
ربانی تأکید میکند: «اینکه مدام بر لزوم صبوری کارگران پافشاری کنند و برای پیشبرد کار مانع جدید بتراشند معنا و مفهومی ندارد و قابل قبول نیست. کارگران اگر صبر ایوب هم داشتند، تا امروز به سر آمده بود.»
اشارهٔ این فعال کارگری به صحبتهای اخیر علاءالدین رفیعزاده، رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور است. این مقام مسئول ۲۲ مهر دربارهٔ بررسی طرح ساماندهی نیروهای شرکتی و جلسات دولت و مجلس گفت: «ساماندهی کارکنان شرکتی در اختیار دولت است و تصمیم نهایی نیز بر عهدهٔ دولت خواهد بود.»
او افزود: «در مورد کارکنان شرکتی، واسطهها و شرکتهایی وجود دارند که این نیروها برای آنها کار میکنند و به دولت خدمت ارائه میدهند، اما تا زمانی که دولت و مجلس مصوبهٔ نهایی را تصویب نکنند، اقدام عملی صورت نمیگیرد. بنابراین، لازم است صبور باشیم تا تصمیم نهایی مشخص شود.»
رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور دقیقاً مشخص نمیکند این صبوری تا چه زمانی باید به طول بینجامد و کارگران کِی میتوانند منتظر ابلاغ طرح یا لایحهای برای ساماندهی و حذف پیمانکاران باشند که نزدیک هشت سال است برای به عرصه رسیدن و تصویب آن انتظار کشیدهاند و از تمام راههای قانونی موجود مطالبهگری کردهاند.
در این بین، از صحبتهای نمایندگان مجلس نیز اطلاعات دقیقی عاید کارگران نمیشود. نمایندگان عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، که حداقل در ظاهر مدافع طرح یا لایحه ساماندهی کارگران شرکتی هستند و ادعاهای برخی مقامات در مورد فربه شدن دولت با تبدیل وضعیت کارگران را مردود میدانند، اطلاعی در مورد زمان پایان جلسات مکرر و ابلاغ احتمالی مصوبهٔ دولت و مجلس نمیدهند.