پنجشنبه ۱ آبان ۱۴۰۴
رافائل گروسی تأیید کرد که ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰درصد در دسترس دارد و با افزایش غنای آن میتواند تا ۱۰ بمب هستهای تولید کند. جمهوری اسلامی واقعاً چه هدفی دنبال میکند و آیا میتواند بمب اتمی بسازد؟
دویچهوله فارسی: رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، سالهاست که دربارهٔ غنیسازی گستردهٔ اورانیوم با غلظتی نزدیک به سطح لازم برای ساخت سلاح هستهای هشدار میدهد.
گروسی روز چهارشنبه (۲۲ اکتبر / ۳۰ مهر) هم در گفتوگو با نشریهٔ سوئیسی «لو تان» تأیید کرد که جمهوری اسلامی هنوز اورانیوم غنیشده، از جمله حدود ۴۰۰ کیلوگرم با غنای ۶۰درصد، در اختیار دارد و این غلظت کمی پایینتر از سطح تسلیحاتی است. اما گروسی افزود: «اگر این روند ادامه پیدا کند، ایران مواد کافی برای تقریبا ۱۰ بمب هستهای خواهد داشت.»
واکنش عراقچی به اظهارات گروسی
عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ ایران، بلافاصله به اظهارات گروسی واکنش نشان داد و گفت: «نمیدانم ایشان این حرف را از سر نگرانی زده یا تهدید، اما کسانی که چنین تهدیدهایی میکنند باید بدانند تکرار یک تجربهٔ شکستخورده نتیجهای جز شکست دوباره برایشان نخواهد داشت.»
گروسی در مصاحبهاش همچنین گفته است: «اگر دیپلماسی شکست بخورد، دوباره به زور متوسل میشوند.» این سخنان او نیز از سوی مقامات ایرانی بیپاسخ نماند. ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی، در واکنش گفت: «اگر گروسی اصول فنی و حرفهای را رعایت میکرد، جنگی شکل نمیگرفت.»
عزیزی گروسی را «عامل» جنگ دوازدهروزهٔ ایران و اسرائیل دانست و گفت «او حالا نگران دیپلماسی است.»
اظهارات گروسی دربارهٔ اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی پس از قطع همکاری ایران با بازرسان آژانس مطرح شد. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفته است اگر آژانس بخواهد بازرسی کند، باید درخواست رسمی ارائه دهد تا بررسی شود.
در ادامهٔ این تحولات، «مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی» مستقر در واشنگتن نیز با انتشار تصاویر ماهوارهای جدید اعلام کرد که در محل سابق سایت «طالقان-۲» که در جریان حملهٔ اسرائیل نابود شده بود فعالیتهای ساختوساز جدیدی آغاز شده است.
همهٔ این دادهها حکایت از رسیدن تحولات هستهای ایران به مرحلهای حساس و خطرناک دارد.
جمهوری اسلامی در برابر دوراهی «تسلیم یا مقاومت»
حسین آرین، کارشناس امور نظامی، در ارزیابی این تحولات و امکان تولید سلاح هستهای توسط ایران میگوید پس از راهاندازی مکانیسم ماشه نباید از جمهوری اسلامی انتظار داشت همکاری کند. آرین میافزاید اگر ایران مسیر ساخت بمب را دنبال کند و بتواند غلظت اورانیوم غنیشده را به ۹۰درصد برساند، امکان تولید سلاح هستهای وجود دارد.
به گفتهٔ آرین، «گروسی و دیگران» واقعاً نمیدانند که ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده پس از بمباران زیر زمین دفن شده یا به جای دیگری منتقل شده است. اینها میخواهند اطلاعات به دست آورند و جمهوری اسلامی میترسد این اطلاعات به آمریکا و اسرائیل منتقل شود تا در دور بعدی بمبارانها دقیقاً همان محلها هدف قرار گیرند.
این کارشناس نظامی تأکید میکند: «نقطهای که اروپا و آمریکا بر آن تاکید میکنند این است که جمهوری اسلامی باید مذاکره کند و این معقول است، ولی آنچه این کشورها میگویند و همزمان مخفی میکنند این است که جمهوری اسلامی باید تسلیم شود و شروط آنها را بپذیرد. این کشورها راه را به روی جمهوری اسلامی میبندند.»
آرین در پایان میگوید که جمهوری اسلامی در وضع کنونی بر سر دوراهی «تسلیم یا مقاومت» قرار گرفته و در تلاش است تا حد امکان مقاومت کند تا شاید راهی برای خروج از این بحران بیابد، بدون آنکه نظام سقوط کند.
آیا ایران میتواند بمب اتم بسازد؟
بهروز بیات، کارشناس هستهای و مشاور پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی، به دویچهوله فارسی میگوید: «اگر جمهوری اسلامی زمان کافی داشته باشد، میتواند برنامهٔ هستهای آسیبدیده یا ازکارافتادهٔ خود را دوباره فعال کند.»
دربارهٔ این پرسش که آیا جمهوری اسلامی میتواند ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده را به غنای ۹۰درصد برساند، بیات میگوید این فرض منوط به وجود زنجیرههای سانتریفیوژ مخفی در مقیاس نسبتاً بزرگ است.
بیات در گفتوگو با دویچهوله دربارهٔ امکانات فنی تولید بمب هستهای در جمهوی اسلامی توضیح داد: «برآوردم این است که برای تبدیل این ۴۰۰ کیلوگرم به اورانیوم ۹۰درصد، حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار سو (واحد غنیسازی) نیاز است. این یعنی جمهوری اسلامی باید چندهزار سانتریفیوژ بهطور مخفی در اختیار داشته باشد. من این را بعید میدانم، اما غیرممکن هم نمیدانم که در فاصلهای که کنترل آژانس ضعیف بوده برخی سانتریفیوژها ساخته و مخفی شده باشد. اما احتمال اینکه در مدت کوتاه بتوانند حجم کافی از مواد را برای ساخت بمب فراهم کنند کم است.»
به گفتهٔ بیات، داشتن مواد کافی برای ساختن بمب لزوماً به معنای داشتن بمب نیست و اقدامات فنی دیگری لازم است که جمهوری اسلامی تا کنون مهارت کامل در آنها نداشته است. از این منظر، خطر فوری تولید سلاح هستهای پایین است، اما در درازمدت این امکان وجود دارد.
بیات در ادامهٔ صحبتهایش میگوید بازسازی مراکز هستهای و احیای توان تولیدی چندهزار سانتریفیوژ ممکن است حدود یک تا دو سال طول بکشد، زیرا بسیاری از سانتریفیوژها تخریب یا غیرقابل استفاده شدهاند و باید مجدداً ساخته و نصب شوند.
«ایران چاشنی هستهای ندارد»
این کارشناس دربارهٔ چالشهای فنی ساختن بمب به دو قطعهٔ حیاتی دیگر هم اشاره میکند که بدون آنها هیچ بمبی کار نمیکند: یکی چاشنی انفجار متعارف و دیگری چاشنی هستهای. او تأکید میکند که جمهوری اسلامی بهویژه چاشنی هستهای در اختیار ندارد و نیازمند آزمایش و مهارت است و ایران تا کنون بهصورت قطعی چنین قابلیتی را نداشته و باید پس از آزمایش وسیلهٔ انتقال مناسب را نیز فراهم کند.
بهروز بیات هم در صحبتهایش تأکید کرده است که اطلاعات دقیقی دربارهٔ سرنوشت ۴۰۰ کیلوگرم مواد غنیشده اوانیوم در دست نیست. اما او تأکید میکند که جمهوری اسلامی برخی مواد را از مراکز غنیسازی بهموقع خارج کرده و از یک منظر این «اقدام مورد استقبال قرار گرفته است»، زیرا در صورت بمباران، باز شدن مواد میتوانست آلودگی شدیدی ایجاد کند. اما بخش خطرناک ماجرا، به گفتهٔ این کارشناس، این است که جمهوری اسلامی ممکن است بهدنبال ادامهٔ مسیر ساختن بمب اتم باشد.