۱۰ اکتبر، روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام
جمعه ۱۸ مهر ۱۴۰۴
اعدام بیش از ۱۵۰۰ نفر در ایران طی یک سال — مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران خواستار اقدام فوری برای پایان دادن به موج دهسالهٔ کشتارها شد.
به مناسبت روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، مجموعهٔ فعالان حقوق بشر در ایران (مجموعهٔ فعالان) نگرانی شدیدش را از افزایش چشمگیر اعدامها در جمهوری اسلامی ایران ابراز میدارد. بر اساس دادههای تأییدشدهٔ بخش آمار و انتشارات مجموعه فعالان، دستکم ۱۵۳۷ نفر در یک سال گذشته، در فاصلهٔ بین ۱۰ اکتبر ۲۰۲۴ تا ۸ اکتبر ۲۰۲۵، در ایران اعدام شدهاند که نسبت به دورهٔ پیشین ۸۶درصد افزایش داشته و بیشترین آمار ثبتشده در دههٔ گذشته است.
رکورد دهساله در کشتارهای حکومتی
بررسی مجموعهٔ فعالان از دادههای ده سال گذشته نشان میدهد که پس از کاهش نسبی اعدامها بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹، اعدامها از سال ۲۰۲۱ پیوسته افزایش یافته و در سال ۲۰۲۵ به اوج رسیده است. مجموع ۱۵۳۷ اعدام در یک سال بسیار نگرانکننده است، بهویژه آنکه بیش از ۹۴٪ این اعدامها مخفیانه و بدون اعلام یا تأیید رسمی صورت گرفته است، الگویی که نشاندهندهٔ تلاش آگاهانهٔ حکومت ایران برای پنهان کردن ابعاد واقعی خشونت است.
آمار ارائهشده بسیار نگرانکننده است:
۱ – ۸ مورد اعدام در ملأعام ثبت شده است
۲ – ۳ کودک-مجرم اعدام شدهاند
۳ – ۴۹ زن اعدام شدهاند که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۱۳٪ افزایش داشته است
۴ – اعدامهای مرتبط با جرایم مواد مخدر ۴۸.۳٪ از کل اعدامها بوده است، در حالی که اتهام قتل ۴۳٫۵٪ را شامل میشود.
محکومیت به اعدام معمولاً در جریان دادگاههایی صادر شده است که با اعتراف اجباری زیر شکنجه یا بدرفتاری و بدون تضمینهای اساسی دادرسی عادلانه، مغایر با قوانین بینالمللی، همراه بوده است.
مجازات اعدام بهعنوان ابزاری برای کنترل سیاسی و اجتماعی
تحلیل مجموعهٔ فعالان نشان میدهد که این افزایش ناگهانی اتفاقی نبوده، بلکه بخشی از سیاست حکومتی برای ارعاب است. در بحبوحهٔ بحران اقتصادی، اعتراضهای داخلی و افزایش نارضایتیهای اجتماعی، مقامات حکومت از اعدام بهعنوان ابزاری برای ایجاد ترس و تحکیم کنترل استفاده کردهاند.
در حالی که مقامات ایرانی مدعیاند که مجازات اعدام عاملی بازدارنده در برابر جرم است، هیچ شاهد قابل اعتمادی برای اثبات این ادعا وجود ندارد و نهادهای بینالمللی حقوق بشر همواره تأکید کردهاند که مجازات اعدام تأثیر بازدارندهٔ منحصربهفردی ندارد.
تفاوتهای منطقهای و ماشین کشتار
بر اساس دادههای مجموعهٔ فعالان، استان البرز با داشتن زندانهای شلوغی همچون قزلحصار، بیشترین تعداد اعدام (۱۴٫۶٪) را داشته است. پس از آن اصفهان (۸٫۴٪) و فارس (۷٫۹٪) در رتبههای بعدی قرار دارند. بهطور نسبی، استانهای کوچکی همچون خراسان جنوبی، قم، و یزد بیشترین میزان اعدام نسبت به جمعیت را دارند، مسئلهای که نشان میدهد دستگاه قضایی محلی، بهویژه دادگاههای انقلاب، مجریان اصلی سیاستهای ارعاب از طریق اعدام هستند.
لحظهای سرنوشتساز برای اقدام جهانی
اعدامهای گسترده و مکرر پس از محاکمههای ناعادلانه، اغلب بر اساس اعترافهای اجباری و بدون حضور وکیل، نقض جدی حق حیات است.
مجموعهٔ فعالان از مقامات جمهوری اسلامی ایران میخواهد:
۱ – اجرای مجازات اعدام را فوریمتوقف و بهسمت لغو کامل آن حرکت کنند
۲ – احکام اعدام صادرشده را تخفیف دهند و بازبینی جامعی از همهٔ پروندههای اعدام انجام دهند
۳ – شفافیت ایجاد کنند و آمار رسمی همهٔ احکام اعدام را منتشر کنند، از جمله هویت محکومان، اتهامها، و جزئیات دادرسی را
۴ – حقوق دادرسی عادلانه، از جمله دسترسی به وکیل و منع شکنجه یا اعترافگیری اجباری را تضمین کنند
۵ – مسئولان همهٔ اعدامهای غیرقانونی، از جمله مقامات قضایی و امنیتی صادرکننده یا اجراکنندهٔ این احکام را مطابق با استانداردهای بینالمللی پاسخگو سازند
۶ – به گزارشگران ویژه سازمان ملل در امور ایران برای رسیدگی به اعدامهای فراقضایی، شتابزده، یا خودسرانه اجازهٔ نظارت مستقل بدهند.
مجموعهٔ فعالان از جامعه جهانی میخواهد:
۱ – از جمهوری اسلامی ایران بخواهد که اجرای مجازات اعدام را فوری متوقف و بهسمت لغو کامل آن حرکت کند
۲ – ایران را به رعایت استانداردهای دادرسی عادلانه و بازبینی و اصلاح قوانین داخلی که زمینهساز استفادهٔ نظاممند از مجازات اعداماند ترغیب کنند
۳ – از کمیتهٔ حقیقتیاب سازمان ملل در مورد ایران و گزارشگر ویژهٔ ایران حمایت و اطمینان حاصل کنند که اعدامهای غیرقانونی در گزارشها گنجانده شود
۴ – از سازوکارهای بینالمللی پاسخگویی، از جمله تحریمهای هدفمند حقوق بشری علیه عاملان اعدامهای غیرقانونی، استفادهٔ هماهنگ کنند
۵ – حمایت و حفاظت از کنشگران جامعهٔ مدنی ایران، از جمله خانوادههای قربانیان، خبرنگاران، و مدافعان حقوق بشر مستندساز اعدامها را تقویت کنند
۶ – اطمینان حاصل کنند که قربانیان و خانوادههای آنها به راهکارهای مؤثر جبران خسارت دسترسی دارند و از مقامات ایرانی بخواهند به آزار و ارعاب بستگان قربانیان فوری پایان دهند.
جامعهٔ جهانی مسئولیت جمعی دارد که اطمینان حاصل کند که داستان بیش از ۱,۵۰۰ ایرانی در سکوت به پایان نرسد. هر اعدام در ایران نهتنها سلب غیرقانونی حیات است، بلکه سرکوب مخالفت، نابودی خانوادهها، و عادیسازی خشونت دولتی را نیز در پی دارد.
در این روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، مجموعهٔ فعالان خواستار اقدام بینالمللی هماهنگ و اصولمحور برای پایان دادن به استفادهٔ گسترده و خودسرانه از مجازات اعدام در ایران است. توقف این نقضها نیازمند فشار جهانی مستمر و همبستگی پایدار با کسانی است که در داخل کشور همچنان برای زندگی، کرامت، و عدالت مبارزه میکنند.