برداشت تصویری هنرمند از هومو لنگی یا مرد اژدهایی. عکس از Chuang Zhao/Eurekalert/AFP/Getty Images
نوشتهٔ هانا دِولین – گاردین
ترجمهٔ م. حامد
چهارشنبه ۹ مهر ۱۴۰۴
جمجمهٔ پیداشده در چین ممکن است «هومو لونگی» («مرد اژدهایی») باشد که میتواند درک ما از روند تکامل انسان را تغییر دهد.
جمجمهٔ یکمیلیون سالهٔ انسان نشان میدهد که منشأ انسانهای مدرن ممکن است به زمانی بسیار قدیمتر از آنچه قبلاً تصور میشد برگردد و این احتمال را افزایش میدهد که انسان خردمند یا هومو ساپینس نخستین بار در بیرون از آفریقا پدید آمده باشد.
این نتیجهگیری دانشمندان پس از آن بود که جمجمهای به نام یونشیان-۲ (Yunxian 2) را بررسی کردند که در چین کشف شده و قبلاً آن را عضوی از گونهٔ ابتداییتر انسان به نام هومو ارکتوس (Homo erectus، یا انسان راستقامت) طبقهبندی کرده بودند.
دانشمندان پس از استفاده از تکنیکهای بازسازی دقیق و پیچیده بر روی این جمجمه به این نظر رسیدند که ممکن است صاحب این جمجمه به گروهی به نام هومو لونگی (مرد اژدهایی) تعلق داشته باشد که ارتباط نزدیکی با دنیسُوانها (Denisovans) دارد که در کنار اجداد خود ما زندگی میکردهاند.
در صورت درستی این نظر متفاوت، این فسیل نزدیکترین فسیل به زمان انشعاب بین انسانهای مدرن و نزدیکترین خویشاوندان ما- نئاندرتالها و دنیسُوانها- خواهد بود و در درک ما از یکمیلیون سال گذشته در تکامل انسان تغییری اساسی پدید خواهد آورد.
پروفسور کریس استرینگر، انسانشناس و پژوهشگر ارشد تکامل انسان در موزهٔ تاریخ طبیعی لندن، میگوید: «این کشف بسیاری از اندیشههای قبلی را تغییر میدهد، زیرا چنین نشان میدهد که در یکمیلیون سال پیش، اجداد ما از قبل به گروههای متمایز تقسیم شده بودند که به انشعاب تکاملی پیچیدهتر انسان در زمانی بسیار زودتر از آنچه قبلاً تصور میشد اشاره دارد. این کشف منشأ یا زمان پیدایش انسان خردمند یا هومو ساپینس را کمابیش دو برابر میکند.
این جمجمه در سال ۱۹۹۰ در استان هوبی کشف شد، در حالی که بسیار خرد شده بود و تفسیر جزئیات آن دشوار بود. بر اساس سن این جمجمه و برخی از ویژگیهای کلیاش آن را در ردهٔ هومو ارکتوس یا انسان راستقامت (Homo erectus) قرار دادند، گروهی که تصور میشود شامل اجداد مستقیم انسان مدرن بوده است.
در این تازهترین آزمایش پژوهشی، از تصویربرداری پیشرفتهٔ مقطعنگاری رایانهیی یا سیتیاسکن (CT Scan)، اسکن سطح با وضوح بالا، و تکنیکهای دیجیتال پیچیده برای بازسازی مجازی جمجمه استفاده شده است. جمجمهٔ بزرگ, شکل کاسهٔ سر، و فک پایین بیرونزده یادآور هومو ارکتوس (انسان راستقامت) است. اما به نظر میرسد شکل و اندازهٔ کلی کاسهٔ سر و دندانها آن را بسیار نزدیکتر به هومو لونگی قرار میدهد، گونهای که به نظر دانشمندان باید دنیسُوانها را نیز در آن جای داد.
به این ترتیب، زمان انشعاب بین اجداد ما نئاندرتالها و هومو لونگی دستکم ۴۰۰هزار سال به عقب میرود و به گفتهٔ اسپرینگر این احتمال را افزایش میدهد که جدّ مشترک ما- و بالقوه نخستین هومو ساپینس (انسان خردمند)- در غرب آسیا زندگی میکرده است نه در آفریقا.
استرینگر میگوید: «این فسیل نزدیکترین فسیل ما به جدّ همهٔ آن گروهها است.»
بررسی کامپیوتری طیف گستردهتری از فسیلها نشان میدهد که در ۸۰۰هزار سال گذشته، انسانهای دارای مغز بزرگ فقط در پنج شاخهٔ اصلی تکامل یافتهاند: ارکتوس آسیایی، هایدلبرگنسیس، ساپینس، نئاندرتالها، و هومو لونگی (شامل دنیسُوانها).
استرینگر میگوید: «احساس میکنیم که این مطالعه گامی مهم در راه حلوفصل «سردرگمی در وسط» [مجموعهٔ گیجکنندهٔ فسیلهای انسانی بین یکمیلیون تا ۳۰۰هزار سال پیش] است که دهها سال است دیرینانسانشناسان را به خودش مشغول کرده است.»
این یافتهها با برخی از بررسیهای اخیر بر اساس مقایسهٔ ژنتیکی انسانهای زندهٔ کنونی و دیاِناِی (DNA) باستانی مغایرت دارد، به این معنی که نتیجهگیریها احتمالاً بسیار بحثبرانگیز خواهد بود.
دکتر فریدو ولکر، دانشیار تکامل انسان در دانشگاه کپنهاگ، که در این تحقیق شرکت نداشته است، میگوید: «در اختیار داشتن نمونهٔ بازسازیشدهٔ دیجیتالی این جمجمهٔ مهم بسیار هیجانانگیز است. اگر این یافتهها با فسیلهای دیگر و شواهد ژنتیکی تأیید شود، واگرایی و تفاوت در تاریخ [منشأ انسان مدرن] واقعاً شگفت خواهد بود. از طرف دیگر، با تهیهٔ دادههای مولکولی از خودِ این نمونه میتوان اطلاعاتی به دست آورد و بر اساس آن فرضیهٔ مبتنی بر ریختشناسی (مورفولوژیکی) نویسندگان این پژوهش را تأیید یا رد کرد.
این یافتهها در مجلهٔ ساینس (Science) منتشر شده است.