دوشنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۴
مرتضی راوندی؛ نویسنده، پژوهشگر و تاریخنگار برجسته در ۲۳ شهریور ۱۳۷۸ در هشتادوشش سالگی درگذشت.
راوندی دانشآموختهی حقوق بود و در دهههای ۲۰ و ۳۰ شمسی همچون بسیاری از روشنفکران عدالتجو و آزادیخواه زمانهی خود درگیر فعالیت سیاسی شد و حتی یک بار مأموران امنیتی با هجوم به خانهاش دستنوشتههای او را توقیف کردند.
راوندی معتقد بود در پژوهشهای تاریخی باید اساس کار را مردم دانست و به خصوصیات آنان توجه کرد تا بتوان به روحیات و حیات فرهنگی ایرانیان پی برد. همین دیدگاه مردممحور و نگاه ویژه به وضعیت اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی آنان در طول تاریخ، او را به چهرهای پیشرو و ماندگار در عرصهی تاریخنگاری و جامعهشناسی مردمی بدل کرد. او برخلاف تاریخنویسی رایج که بیشتر شرح تاریخ قدرتمداران و پادشاهان فاتح است، با نگاهی علمی به مراتبِ قدرت و طبقات در جامعه، به بازگویی واقعیات عینیِ اجتماعی و فرهنگی مردمان فرودست میپردازد و بهنوعی از طبقات ممتاز و فرادستان حاکم تقدسزدایی میکند.
از مرتضی راوندی آثاری چون «زندگی روزمرهی ایرانیان در خلال روزگاران»، «سیر فرهنگ و تاریخ تعلیم و تربیت در ایران و اروپا»، «سیر قانون و دادگستری در ایران»، «تاریخ اجتماعی ایران» (۱۰ جلد) و «تاریخ تحولات اجتماعی» (۳ جلد) و دو ترجمهی «اقتصاد بشری» اثر رنه ساید و «زندگی مسلمانان در قرون وسطا» اثر علی مظاهری به یادگار مانده است.
عبداله توکل، از پیشگامان عرصهی ترجمه در ایران، در سال ۱۳۰۳ در اردبیل زاده شد و در ۲۵ شهریور ۱۳۷۸ در زادگاهش چشم از جهان فروبست. او در مقام عضوی از نسل اول مترجمان معاصر در نهضت ترجمهی ایران نقشی تأثیرگذار و ماندگار بر جای نهاده است.
توکل تحصیلات خود را تا مقطع دیپلم در اردبیل و تهران به پایان برد و برای ادامهی تحصیل در رشتهی حقوق وارد دانشگاه شد اما آن را نیمهکاره رها کرد و به دانشکدهی ادبیات رفت. او زبان فرانسه را در دانشسرای عالی آموخت و و در اوایل دههی ۳۰ برای آموختن زبان انگلیسی به دانشگاه واشنگتن رفت. از آن پس آثار بسیاری از نویسندگان جهان را به فارسی برگرداند که سالها در مطبوعات و رادیو ملی ایران منتشر میشدند.
این مترجم پیشگام هوادار موجزنویسی و پرهیز از درازنویسی بود و نگاهی ویژه به پیراستگی زبان فارسی داشت. او افزون بر تسلط بر زبان مبدأ از ظرایف و دقایق فرهنگ و زبان فارسی نیز بهخوبی آگاه بود. ترجمه به نظر توکل نوعی هنر بود که نقشی آفرینشگر در حوزهی فرهنگ دارد؛ از همین رو آگاهی فرهنگی و دانش اجتماعی را در کار ترجمه ضروری میدانست. او همواره رمانها و داستانهای اجتماعی را برای ترجمه برمیگزید بهویژه آثاری که با زمینهی اجتماعی جامعهی ایران مناسبت داشتند.
آثار بسیاری از نویسندگان نامدار ادبیات جهان به قلم توکل به فارسی درآمدهاند که از آن جمله میتوان به بالزاک، استاندال، ایروینگ شاو، آندره ژید، اشتفان تسوایک، فون شامیسو، هنری میلر، ماکسیم گورکی، آناتول فرانس، آلکساندر سولژنیتسین و ژرژ سیمنون اشاره کرد.
یادشان گرامی و آثارشان ماندگار