یکشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۴
آساهی، معتبرترین جایزهٔ ترویج خواندن در جهان، به گروه یا مؤسسهای اهدا میشود که سهم پایداری در اجرای برنامههای ترویج کتابخوانی کودکان و نوجوانان داشته باشد. این جایزه در بیستمین کنگرهٔ دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان در سال ۱۹۸۶ در توکیو مطرح شد و روزنامهٔ ژاپنی آساهی–شیمبون پشتیبانی مالی آن را بر عهده گرفت. مراسم اهدای آن هر دو سال یکبار برگزار میشود. شورای کتاب کودک، شاخهٔ ملی دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) در ایران، نامزد این جایزه را تعیین و معرفی میکند.
معیارهای دریافت این جایزه پایداری و تداوم، گسترش و تأثیرگذاری، برخورداری از پشتیبانی ملی، قابلیت الگوبرداری، قابلیت تکرار، کیفیت مطلوب مواد خواندنی، و در دسترس بودن آنها و قابلاندازهگیری بودن نتایج در طرحهای اجراشده است. در سال ۲۰۱۶، کمیتهٔ جوایز ترویج خواندن در شورای کتاب کودک برنامهٔ «با من بخوان» و در سال ۲۰۱۸ طرح «بامداد کتابخانهها و ترویج خواندن» و در سال ۲۰۲۲ «کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان» را بهعنوان نامزد ایران برای دریافت این جایزه معرفی کرد.
گروه جوایز ترویج شورای کتاب کودک پس از فراخوان عمومی و داوری طرحهای رسیده «کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان» را برای سومین بار شایستهٔ نامزدی این جایزه دانست و به هیئتمدیرهٔ شورای کتاب کودک معرفی کرد.
کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان سازمانی مردمنهاد در حوزهٔ ترویج خواندن است که در سال ۱۳۸۰ تأسیس شد. هدف این نهاد افزایش سطح دانش عمومی، اعتلا و گسترش فرهنگ و هنر کودکان، بهویژه کودکان روستایی و مناطق محروم است. کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان بیست و دو سال است که در مناطق محروم روستایی و عشایری و حاشیهٔ شهرها در سراسر ایران به تأسیس، تجهیز، و تقویت کتابخانهها و ترویج خواندن میپردازد. یکی از فعالیتهای اصلی آن آموزش نیروهای بومی، معلمان، والدین، و کودکان و نوجوانان است. کانون همواره با مادران و دختران جوان در مناطقی که کتابخانههای آن فعال هستند ارتباط و تعامل دارد و توانسته است نقش مؤثری در رشد و ارتقای جایگاه مادران و دختران جوان ایفا کند. افراد بومی که در کارگاههای آموزشی شرکت میکنند خودشان نیروی مشارکتی برای پیشبرد اهداف کانون و همکار کانون میشوند. کتابخانههای کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان کتابخانههای عمومی و مستقل هستند و برای تمام گروههای سنی در نظر گرفته شدهاند. تمرکز کتابخانهها بر تقویت مهارت خواندن و تفکر در کودکان و نوجوانان است. به همین دلیل، کارگاههای آموزشی که در همهٔ کتابخانهها برگزارمیشود بر اساس شیوههای نوین ترویج کتابخوانی و علاقهمند کردن کودکان و نوجوانان به کتابخوانی برنامهریزی شده است.
دلایل پیشنهاد کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان برای نامزدی دریافت جایزهٔ آساهی ۲۰۲۶
• بیست و چهار سال فعالیت مستمر در روستاها و مناطق عشایری و حاشیهٔ شهرها در سراسر ایران برای در دسترس گذاشتن امکانات فرهنگی و آموزشی، با راهاندازی و تجهیز و تقویت کتابخانهها و ترویج خواندن. همچنین، تلاش برای بالا بردن سطح آگاهی مادران و دختران جوان با برگزاری کارگاههای آموزشی و تشکیل گروههای کتابخوانی.
و توجه همهجانبه به نیازهای مخاطبان، شناخت مشکلات و مسائل مربوط به پیشگیری از پیشرفت تحصیلی کودکان، و برنامهریزی برای حل آن.
• تقویت نیروهای بومی و محلی و استفاده از آنها در ادارهٔ کتابخانهها.
• بالا بردن سطح مشارکت در جوامع محلی.
• شناسایی امکانات هر منطقه و شناساندن آن امکانات به مردم محلی.
• استفاده از مهارتهای بومی برای بهبود وضع فرهنگی و اقتصادی آنان.
• اجرای طرح خلاقانه و الگووار «کتاب در گردش» در مناطق روستایی و عشایری کمجمعیت که امکان راهاندازی کتابخانه در آنها فراهم نیست. این طرح در بیش از صد روستا و منطقهٔ عشایری در استانهای خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خوزستان، خراسان شمالی، سیستان و بلوچستان، و لرستان اجرا شده است. کتابها، پازل، وسایل نقاشی، و بازیهای فکری در ساکهای مخصوص به روستاهای دورافتاده و مناطق عشایری برده میشود و به دست معلمی سپرده میشود تا به کودکان و والدین آنها امانت دهد و در کلاس همراه هم بخوانند و دربارهٔ کتابها گفتوگو کنند.
• برگزاری کارگاههای بلندخوانی، ایرانشناسی، آشنایی با آیینها و فرهنگ بومی، آشنایی با حقوق کودک، قصهگویی، و بازیهای سنتی برای کودکان و نوجوانان و کارگاههای آموزشی برای والدین آنها، معلمان، و مدیران مدارس روستایی در کتابخانههای کانون.
• تأمین نیازهای مادّی کودکان و خانوادههای کمدرآمد شامل: نوشتافزار و کتابهای درسی، پوشاک، هزینهٔ رفتوآمد به مدرسه، تجهیز خوابگاههای دانشآموزی، تغذیه و سلامت جسمی در محدودهٔ فعالیت خود.
• اجرای طرح آموزشیاری در کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان از سال ۱۳۸۰ باهدف ایجاد امکانات آموزشی در روستاها برای همهٔ کودکان بازمانده از تحصیل (دختر و پسر) در تمام مقاطع تحصیلی، از دبستان تادانشگاه، با اهدای کمک هزینهٔ آموزشی شکل گرفته است.
• برگزاری کارگاههای آموزشی سالانه در اردویی چندروزه برای کتابداران و کمککتابدارانِ روستایی.
• همچنین، میتوان به موارد زیر اشاره کرد: طرحهای متنوع ترویج کتابخوانی در کتابخانههای کانون توسعهٔ فرهنگی کودکان، از جمله: آشنایی با زندگی مشاهیر و در پی آن نوشتن زندگینامهٔ بزرگان روستا، نامهنویسی، معرفی کتاب به همسالان، تشکیل گروههای کتابخوانی و… .
• تهیهٔ جزوههای آموزشی مرتبط با فعالیتهای ترویجی در واحد انتشارات مؤسسه.
• استفاده از شبکههای اجتماعی برای مستتدسازی فعالیتها.
• برگزاری کارگاههای آنلاین برای کتابداران و مربیان درمناطق دورافتاده و محروم.
• برگزاری کارگاههای آموزشی با موضوعهای مختلف درزمینهٔ توانمندسازی و کار مشارکتی در نهادهای مدنی، کسب مهارتهای لازم برای اجرای فعالیتهای خاص این نهاد و سازمانهای همسو، و مشارکت در برگزاری سمینارها و نمایشگاههای مربوط به کودکان و نوجوانان.
• ارسال کتاب و ارائهٔ خدمات آموزشی به کتابخانههای نهاد عمومی و مدارس در بسیاری از نقاط کشور.
• برپایی کتابخانه و ارائهٔ خدمات آموزشی در سه مدرسهٔ خودگردان بنیاد فرهنگی افغان برای کودکان افغانستانی.
• همکاری با کمیتهٔ ملی موزههای ایران (ایکوم) و همکاری با انجمن ترویج علم ایران.
شورای کتاب کودک برای «کانون توسعه فرهنگی» و داوران گرامی آرزوی موفقیت دارد.
نقل از سایت شورای کتاب کودک