عکس جمعی سران کشورهای شرکتکننده در هفدهمین نشست سران بریکس عکس: الکساندر بروم، بریکس برزیل
دوشنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۴
بیانیهٔ مشترک سران ارشد بریکس: «ما حملههای نظامی به جمهوری اسلامی ایران از روز۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ [۲۳ خرداد ۱۴۰۴] را که نقض قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل متحد است محکوم میکنیم. ما بار دیگر بر حمایت از ابتکارهای دیپلماتیک با هدف حلوفصل مشکلات منطقهیی تأکید میکنیم. ما از شورای امنیت سازمان ملل متحد میخواهیم که به این موضوع توجه اکید کند.»
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: به گزارش سایت بریکس-برزیل، در هفدهمین نشست رهبران ارشد کشورهای عضو بریکس، در روز یکشنبه ۶ ژوییه (۱۵ تیر) «بیانیهٔ ریودوژانیرو» با عنوان «تقویت همکاری جنوب جهانی برای حکمرانی فراگیرتر و پایدارتر» در ۱۲۶ بند تصویب شد. در این بیانیه به حکمرانی جهانی، امور مالی، بهداشت و درمان، هوش مصنوعی، تغییرات نامطلوب آبوهوایی، و دیگر موضوعهای استراتژیک پرداخته شده است.
در این سند بر تعهد کشورهای عضو این گروه به تقویت چندجانبهگرایی، دفاع از قوانین بینالمللی، و تلاش برای برقراری نظم جهانی عادلانهتر تأکید شده است. تصویب این سند نتیجهٔ ماهها هماهنگی و برگزاری بیش از دویست جلسه و ایجاد یا بهبود دویست سازوکار همکاری در عرصههایی مانند ریشهکن کردن گرسنگی، مقابله با تغییرات زیانبار آبوهوایی، و توسعهٔ فناوریهای نوظهور است.
بند ۲ این بیانیه آمده است: «ما مجدداً بر تعهدمان به روح بریکس در احترام و درک متقابل، برابری حاکمیت، همبستگی، دموکراسی، ذهن باز، فراگیری، همکاری و اجماع تأکید میکنیم. با تکیه بر هفده نشست گذشتهٔ سران بریکس، ما اکنون تعهدمان را به تقویت همکاری در بریکس توسعهیافته، بر اساس سه رکن همکاری گسترش میدهیم: سیاست و امنیت، اقتصاد و مالی، و همکاری فرهنگی و مردمی. ما همچنین مشارکت استراتژیک به نفع ملتهایمان را از طریق ترویج صلح، نظم بینالمللی عادلانهتر و دموکراتیکتر از لحاظ نمایندگی همهٔ مردم، نظام چندجانبهٔ احیا و اصلاحشده، توسعهٔ پایدار، و رشد فراگیر تقویت میکنیم.»
در این نشست، کشورهای عضو بریکس بر تعهد به چندجانبهگرایی و دفاع از قوانین بینالمللی، از جمله اهداف و اصول مندرج در منشور سازمان ملل متحد تأکید کردند. این سند همچنین خواستار افزایش مشارکت کشورهای در حال توسعه، بهویژه کشورهای آفریقا، آمریکای لاتین، و کارائیب، در فرایندها و ساختارهای تصمیمگیری جهانی است.
با توجه به واقعیتهای چندقطبی امروز، کشورهای عضو بریکس توافق کردند که برای کشورهای در حال توسعه ضروری است که تلاش برای ترویج گفتوگو و مشورت برای تحقق حکمرانی جهانی عادلانهتر و منصفانهتر و روابط سودمند متقابل بین ملتها تقویت شود. «ما میدانیم که چندقطبی بودن میتواند فرصتهایی برای کشورهای در حال توسعه و بازارهای نوظهور ایجاد کند تا ظرفیت سازندگیشان را محقق کنند و از جهانیسازی اقتصادی فراگیر و عادلانه و همکاری، که برای همهٔ جهان سودمند است، بهرهمند شوند. ما بر اهمیت ‘جنوب جهانی’»’ بهعنوان محرک تغییرهای مثبت تأکید میکنیم، بهویژه در بحبوحهٔ چالشهای مهم بینالمللی مانند تشدید تنشهای ژئوپلیتیک، کسادی اقتصادی، دگرگون شدن شتابان فناوری، اقدامات حمایتگرایانه، و مشکلات مهاجرت.»
برای نخستین بار، قانونمندی و حکمرانی هوش مصنوعی (AI) نقش برجستهای در دستور کار بریکس ایفا کرد و دیدگاه مشترک کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور در مورد این فناوری نوآورانه و جنبههای اقتصادی و توسعهیی آن جزو موضوعهای اصلی بود. کشورهای عضو بریکس در بیانیهٔ مشترک اعلام کردند که هوش مصنوعی فرصتی منحصربهفرد برای جلو راندن پیشرفت بهسمت آیندهای مرفهتر است. با این حال، برای دستیابی به این هدف، حکمرانی جهانی هوش مصنوعی باید خطرهای بالقوه را کاهش دهد و نیازهای همهٔ کشورها، از جمله کشورهای در حال توسعه را برآورده کند.
در بند ۱۶ بیانیه آمده است: «برای ایجاد حکمرانی هوش مصنوعی که از ارزشهای مشترک ما حفاظت کند، خطرات را برطرف کند، اعتماد ایجاد کند، و همکاری و دسترسی بینالمللی گسترده و فراگیر را تضمین کند، به تلاش جهانی جمعی نیاز است.»
در ارتباط با تغییرات زیانبار آبوهوایی، کشورهای عضو بریکس در روند آماده شدن برای کنفرانس جهانی آبوهوایی COP30- که به میزبانی برزیل در ماه نوامبر ۲۰۲۵ برگزار خواهد شد- «صندوق جنگلهای گرمسیری» (TFFF) را بهمثابهٔ سازوکاری نوآورانه برای تأمین بودجهٔ بلندمدت برای حفاظت از جنگلهای گرمسیری ضروری دیدند و بر تشویق کشورهای دیگر به پرداخت کمکهای بلندپروازانه برای این صندوق تأکید کردند.
در بند ۸۳ بیانیهٔ مشترک آمده است: «اعلامیهٔ چارچوب آبوهوایی ما نقشهٔ راهی برای پنج سال آینده ترسیم میکند تا توان ما را برای جمعآوری منابع لازم برای مبارزه با تغییرات آبوهوایی بهبود بخشد. ما در مقیاس جمعی بریکس با بحران آبوهوایی مبارزه خواهیم کرد و در عین حال اقتصادهایمان را قویتر و عادلانهتر خواهیم کرد.»
یکی از ارکان اعلامیهٔ مشترک تعهد به حلوفصل درگیریهای جاری در نقاط گوناگون جهان و قطبی شدن و تکهتکه شدن نظم بینالمللی است. رهبران کشورهای بریکس در مورد روند کنونی افزایش شدید هزینههای نظامی جهان بهزیان تأمین مالی کافی برای توسعهٔ کشورهای نوظهور ابراز نگرانی کردند. سران کشورهای بریکس از رویکردی چندجانبه حمایت میکنند که به دیدگاهها و مواضع ملی متنوع در مورد مسائل حیاتی جهانی، از جمله توسعهٔ پایدار، ریشهکن کردن گرسنگی و فقر، و اقدامات جهانی برای رفع معضل تغییرات آبوهوایی احترام میگذارد. آنها همچنین نگرانی جدّی خود را از تلاش برای پیوند دادن امنیت به تغییرات آبوهوایی ابراز میکنند.
علاوه بر بیانیهٔ مشترک رهبران، سه سند دیگر نیز تصویب شد که منعکسکنندهٔ اولویتهای ریاست برزیل بر این نشست است: اعلامیه چارچوب تأمین مالی [برای رفع مسئلهٔ تغییرات] آبوهوایی، اعلامیهٔ حکمرانی جهانی هوش مصنوعی، و مشارکت بریکس برای حذف بیماریهای اجتماعی.
«این ابتکارها منعکسکنندهٔ تلاشهای مشترک ما برای ترویج راهحلهای فراگیر و پایدار برای مسائل مبرم جهانی است.»
بند ۲۱ بیانیهٔ مشترک به تجاوز نظامی اسرائیل و آمریکا به خاک ایران اختصاص دارد: «ما حملههای نظامی به جمهوری اسلامی ایران از روز۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ [۲۳ خرداد ۱۴۰۴] را که نقض قوانین بینالمللی و منشور سازمان ملل متحد است محکوم میکنیم و نگرانی جدّی خود را از وخیمتر شدن وضع امنیت در خاورمیانه ابراز میکنیم. ما همچنین نگرانی جدّی خود را از حملههای عمدی به زیرساختهای غیرنظامی و تأسیسات صلحآمیز هستهیی [ایران] زیر نظارت پادمانی کامل آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) ابراز میکنیم که نقض قوانین بینالمللی و قطعنامههای آژانس بینالمللی انرژی اتمی در این باره است. پادمانهای هستهیی، ایمنی، و امنیت هستهیی همیشه باید رعایت شود، از جمله در درگیریهای نظامی، برای محافظت از مردم و محیطزیست در برابر آسیب. در چنین زمینهای، ما بار دیگر بر حمایت از ابتکارهای دیپلماتیک با هدف حلوفصل مشکلات منطقهیی تأکید میکنیم. ما از شورای امنیت سازمان ملل متحد میخواهیم که به این موضوع توجه اکید کند.»
در بندهای ۲۴ تا ۲۷ بیانیهٔ مشترک به مسئلهٔ فلسطین، ضرورت برقراری آتشبس در غزه و رساندن کمکهای لازم به فلسطینیها، برقراری صفح پایدار، و حق ملت فلسطین برای داشتن کشور مستقل پرداخته شده است.