عکس: Canva, RAHEB HOMAVANDI/REUTERS
جمعه ۶ تیر ۱۴۰۴
در پیشنهاد آمریکا یک شرط اصلی و بیبروبرگرد وجود دارد: ایران باید موافقت کند که غنیسازی اورانیوم را کلاً متوقف کند.
اندیشهٔ نو: بر اساس گزارش روز پنجشنبه (۵ تیر) خبرگزاری آمریکایی سیانان، دولت ترامپ حدود ۳۰میلیارد دلار سرمایهگذاری خارجی برای توسعهٔ برنامهٔ انرژی هستهیی غیرنظامی ایران پیشنهاد داده است که گویا بخشی از تلاشهای دیپلماتیک گستردهتر برای بازگرداندن جمهوری اسلامی به مذاکرات هستهیی است.
این در حالی است که عباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ جمهوری اسلامی، در برنامهٔ «گفتوگوی ویژهٔ خبری» به خبرنگار ایرنا گفت: «ما در حال مذاکره با آمریکا بودیم که اسرائیل میز را نابود کرد. بعد با اروپا صحبت میکردیم، آمریکاییها نابود کردند. بنابراین، وقتی کسانی میگویند برگردیم به میز مذاکره، باید مشخص کنند منظورشان دقیقاً کدام میز است و با چه مشخصاتی. شرایط تغییر کرده و این طبیعی است.»
گفته شده است که این پیشنهادها شامل کاهش تحریمهای آمریکا و آزاد کردن پولهای مسدودشدهٔ ایران در شبکهٔ بانکی جهانی است.
اما در پیشنهاد آمریکا یک شرط اصلی و بیبروبرگرد وجود دارد: ایران باید موافقت کند که غنیسازی اورانیوم را کلاً متوقف کند. جمهوری اسلامی بارها بر نیاز به غنیسازی اورانیوم برای هدفهای غیرنظامی و تولید انرژی تأکید کرده است، اما دولت آمریکا واردات اورانیوم غنیشده را به جمهوری اسلامی توصیه کرده است، مشابه با الگویی که در امارات متحده عربی به کار برده شده است.
بودجهٔ این پیشنهاد را نه آمریکا، بلکه کشورهای عربی خلیج فارس میپردازند
بر اساس گزارش سیانان، پیشنویس اولیهٔ این پیشنهاد شامل سرمایهگذاری تا ۳۰میلیارد دلار برای توسعهٔ برنامهٔ هستهیی جدید بدون غنیسازی برای تولید انرژی و مصارف غیرنظامی است. این پول را دولت آمریکا تأمین نمیکند، بلکه از دولتهای کشورهای عربی خلیج فارس خواسته شده است که هزینهٔ آن را به عهده بگیرند.
گفته شده است که برخی از شرایط این پیشنهاد در نشستی پشت درهای بسته در روز جمعهٔ گذشته (۳۰ خرداد) در کاخ سفید با حضور استیو ویتکاف، فرستادهٔ ویژهٔ دولت آمریکا، و نمایندگانی از برخی از کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس بررسی شده است. این نشست یک روز پیش از آغاز حملههای نظامی آمریکا به زیرساختهای هستهیی ایران برگزار شد.
مشوقهای در نظر گرفته شده برای ایران شامل لغو بخشی از تحریمها و آزاد کردن حدود ۶میلیارد دلار از داراییهای ایران است که در حال حاضر در حسابهای بانکی خارجی نگهداری میشود و ایران به آنها دسترسی ندارد. گزینهٔ دیگری که در دست بررسی است جایگزین کردن تأسیسات فردو است که اخیراً بمباران شده است. بهجای آن، یک سایت هستهیی بدون غنیسازی ساخته خواهد شد که متحدان آمریکا در کشورهای عربی خلیج فارس هزینهٔ آن را خواهند پرداخت.
ویتکاف میگوید که آمریکا خواهان «توافق صلح جامع» با ایران است ضمن آنکه مقامات آمریکایی تأکید کردهاند که همهٔ این پیشنهادها برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهیی تدوین شده است.
هنوز جزئیات این پیشنهادها روشن نیست و اصلاً معلوم نیست دنبال بشود یا نه. با این حال، فشار دیپلماتیک به ایران در روزهای اخیر ادامه یافته و قطر نیز نقش میانجی ایفا کرده است. قطر در حصول توافق آتشبس بین اسرائیل و ایران در اوایل این هفته نیز نقش مهمی داشت.
پیش از شروع درگیریها بین اسرائیل و ایران، آمریکا و ایران پنج دور مذاکره با هدف ایجاد چارچوبی برای توافق هستهیی جدید داشتند. دور ششم، که قرار بود در عمان برگزار شود، بهعلت حملههای ناگهانی اسرائیل به ایران برگزار نشد.
ترامپ در روزهای اخیر پیامهای متفاوت و گاه متناقضی در مورد مذاکره با جمهوری اسلامی ایران منتشر کرده است. او ضمن تأیید اینکه مذاکره با ایران ممکن است در اوایل هفتهٔ آینده از سر گرفته شود، رسیدن به توافق رسمی را کماهمیت جلوه داد و گفت: «برایم مهم نیست که توافقی داشته باشم یا نه.» با این حال، مقامات آمریکا بر این باورند که توافق بلندمدت برای اطمینان از دوام آتشبس و جلوگیری از درگیریهای آینده حیاتی است.
بر اساس گزارش سیانان، دولت ترامپ معتقد است که فشار نظامی اخیر میتواند تمایل جمهوری اسلامی به سازش را افزایش دهد. اینکه آیا این امر منجر به توافق مشخصی خواهد شد یا نه هنوز روشن نیست. در حاضر هیچ تاریخ مشخصی برای ادامهٔ مذاکره تعیین و اعلام نشده است.